د "هرات جګړه" اصطلاح د تاریخ په اوږدو کې څو جلا پوځي ښکیلتیا ته اشاره کوي چې پکې د هرات ښار شامل دی.[2]
د هرات ستراتیژیک اهمیت
د نولسمې پیړۍ په جریان کې، دا د روسیې ګټو لپاره کلیدي ټکی او د هغې په شاوخوا کې د حاصل لرونکي هیواد له امله د "هند کلي" ګ په پام کې نیول شويل کیده.[3]
د ۲۰۰۱ کال پاڅون
په هرات کې د ۲۰۰۱ کال پاڅون د افغانستان د جګړې (۲۰۰۱ تر ۲۰۲۱) په ترڅ کې یو همغږي شوی پاڅون و.[2][4] دغه ښار د ۲۰۰۱ کال د نومبر په ۱۲ نیول شوی و.[4] د شمالي ټلوالې د ځواکونو او نړیوالو واحدونو د ائتلاف لخوا نیول شوی و.[4]
د شمالي ټلوالې رول او نړیواله ښکیلتیا
د شمالي اتحاد ځواکونو د ښار د سقوط په جریان کې د نړیوالو نظامي پرسونل سره همکاري وکړه.[4] په نړیواله برخه کې د متحده ایالاتو، انګلستان، او افغانستان او ایران اړیکې شامل دي.[4]
وروسته او امنیت
د ۲۰۰۱ پاڅون وروسته، ښار د پام وړ نظامي فعالیت او امنیتي ننګونو ځای پاتې شو.[5] په ۲۰۲۱ کې، په سیمه کې د جګړې راپورونه خپاره شول، د ځایی چارواکو لخوا د طالبانو ډله ځواکونو پروړاندې د عملیاتو په جریان کې د لسګونو وسله والو د وژل کیدو راپور ورکړل شو.[5] د سیمې اوسیدونکو یادونه کړې چې اوسنی امنیتي چاپیریال او د ښار ټولنیز جوړښت د تیرو لسیزو شرایطو څخه د پام وړ توپیر لري.[6]
تاریخي ژمنې
په مختلفو دورو کې په هرات کې څو نورې لویې جګړې هم شوې دي:
- لومړنی تاریخ: یوه لویه جګړه په ۴۸۴ میلادی کې د ساسانیانو امپراتورۍ تر مینځ د پیروز I او هیفتالیټس تر مینځ وشوه.[1][2]
په ۱۲۷۰ کې، د اباقه خان د ایلهانیډ ځواکونو او د ګیاس الدین بارک د چګټای ځواکونو ترمینځ یوه پریکړه کونکي جګړه وشوه.[2][7][8]
- د تیموریانو او صفویانو جګړې: ښار په ۱۳۸۱ کې د تیمور لخوا محاصره شو.[2]
- د نادر شاه کمپاینونه: په ۱۷۲۹ کې، د نادر شاه ځواکونو د ابدالي افغانانو سره جګړه وکړه.[1][2][9]
- د قاجار او لوی لوبې دوره: د لویه لوبه په جریان کې، ډیری شخړې پیښ شوې، پشمول د ۱۸۳۳ محاصره او د ولایت د کنټرول لپاره د قاجار دولت او افغانستان امارت (۱۸۲۳ تر ۱۹۲۶) ترمینځ بیلابیل جګړې.[2][10][11] په ۱۸۵۶ کې، ښار د حسام السلطنه تر قوماندې لاندې د ایراني ځواکونو لخوا ونیول شو.[12][13]
سرچینې
- نبرد هرات - ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
- Battle of Herat - Wikipedia
- Los Angeles Daily Times 1885-04-24: Vol 7 Iss 115
- 2001 uprising in Herat - Wikipedia
- هرات کې جګړه؛ د هشتګ له جوړولو تر تکبیر نارې پورې
- هرات کې جګړه؛ الوتنې هم بندي شوي | طلوعنیوز
- Battle of Herat (1270) - Wikipedia
- The Battle of Herat (1270): A Case of Inter-Mongol... - Medievalists.net
- Battle of Herat (1729) - Wikipedia
- جنگ اول هرات - ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
- د هرات لومړۍ جګړه - ويکيپېډيا
- د هرات کلابندي (۱۸۵۶ کال) - ويکيپېډيا
- مستند تاریخ قاجار: جنگ ایران و انگلیس | قسمت سوم: اشغال بوشهر