انسیکلوپدیا افغانیکاEncyclopædia Afghanica

تاریخ · جغرافیه · خلک · فرهنګ · ځایونه · ژبېمهالویششجره‌نامېقاموسکتابتون

بخارا امارت

د بخارا امارت د منځنۍ اسیا یو دولت و چې د ۱۷۸۵ څخه تر ۱۹۲۰ پورې شتون درلود.[1][2][3][4][5][6][7]EnglishThe Emirate of Bukhara was a Central Asian state that existed from 1785 to 1920.پښتود بخارا امارت د منځنۍ اسیا یو دولت و چې د ۱۷۸۵ څخه تر ۱۹۲۰ پورې شتون درلود.دریامارت بخارا یک دولت آسیای مرکزی بود که از سال ۱۷۸۵ تا ۱۹۲۰ وجود داشت. دا د امو دریا او امو دریا سیندونو ترمینځ د ټرانسوکسیانا په سیمه کې موقعیت درلود.[1][3][5][6][7][8][9]EnglishIt was located in the region of Transoxiana between the Amu Darya and Syr Darya rivers.پښتودا د امو دریا او امو دریا سیندونو ترمینځ د ټرانسوکسیانا په سیمه کې موقعیت درلود.دریاین در منطقه ترانسوکسیانا بین رودخانه های آمو داریا و آمو داریا واقع شده است. دغه دولت د مسلمانانو په واک کې و.[3][5][6]EnglishThe state was a Muslim polity.پښتودغه دولت د مسلمانانو په واک کې و.دریاین ایالت یک حکومت مسلمان بود. دا د منګیت سلسله لخوا اداره کیده او د بخارا خانت بریالی شو.[1][10][11]EnglishIt was ruled by the Manghit dynasty and succeeded the Khanate of Bukhara.پښتودا د منګیت سلسله لخوا اداره کیده او د بخارا خانت بریالی شو.دریتوسط سلسله منگیت اداره می شد و جانشین خانات بخارا بود.

اصلي او د منګیټ سلسله

امارت په ۱۷۸۵ کې تاسیس شو.[1][2][3][6][7]EnglishThe Emirate was established in 1785.پښتوامارت په ۱۷۸۵ کې تاسیس شو.دریامارت در سال ۱۷۸۵ تاسیس شد. میر معصوم شاه مراد، د منګیت کورنۍ اولاد، په ۱۷۸۵ کې میراثي حکومت رسمي کړ، چې د بخارا خانت یې په امارت بدل کړ.[1][11][12]EnglishMir Masum Shah Murad, a descendant of the Manghit family, formalized hereditary rule in 1785, transforming the Khanate of Bukhara into the Emirate.پښتومیر معصوم شاه مراد، د منګیت کورنۍ اولاد، په ۱۷۸۵ کې میراثي حکومت رسمي کړ، چې د بخارا خانت یې په امارت بدل کړ.دریمیر معصوم شاه مراد، یکی از اولادۀ خاندان منگیت، حکومت ارثی را در سال ۱۷۸۵ رسمی کرد و خانۀ بخارا را به امارت تبدیل کرد. د دې کورنۍ واکمنۍ د ګمرکي قبایلي دودونو او میشته ښاري ادارې ترکیب لخوا مشخص شوی و.[1][10]EnglishThe dynasty's rule was characterized by a blend of nomadic tribal traditions and settled urban administration.پښتود دې کورنۍ واکمنۍ د ګمرکي قبایلي دودونو او میشته ښاري ادارې ترکیب لخوا مشخص شوی و.دریحکمرانی سلسله با ترکیب سنت های قبیله ای گمنام و اداره شهری مستقر مشخص شد. د دې دولت واکمنانو د امیر لقب درلود.[1][10]EnglishThe rulers of this state held the title of emir.پښتود دې دولت واکمنانو د امیر لقب درلود.دریحاکمان این ایالت لقب امیر را داشتند.

ځمکنۍ پراختیا او سیمه ایز نفوذ

د امارت اصلي سیمو کې د زرافشان سیند په اوږدو کې د اوسیزونو لړۍ شامله وه، په ځانګړي توګه د بخارا او سمرقند ښارونه.[10]EnglishThe core territories of the Emirate included a series of oases along the Zarafshan River, specifically the cities of Bukhara and Samarkand.پښتود امارت اصلي سیمو کې د زرافشان سیند په اوږدو کې د اوسیزونو لړۍ شامله وه، په ځانګړي توګه د بخارا او سمرقند ښارونه.دریسرزمین های اصلی امارت شامل یک سری واحه ها در امتداد رودخانه زرافشان، به ویژه شهرهای بخارا و سمرقند بود. په بیلابیلو وختونو کې، د دولت نفوذ بلخ او تاشکند ته غزیدلی.[10][22]EnglishAt various times, the state's influence extended to include Balkh and Tashkent.پښتوپه بیلابیلو وختونو کې، د دولت نفوذ بلخ او تاشکند ته غزیدلی.دریدر زمان های مختلف، نفوذ دولت به بلخ و تاشکند گسترش یافت. امارت د ۱۹ پیړۍ په وروستیو کې د ختیځ پامیر غرونو باندې هم واک درلود.[1][23]EnglishThe Emirate also held authority over the eastern Pamir mountains in the late 19th century.پښتوامارت د ۱۹ پیړۍ په وروستیو کې د ختیځ پامیر غرونو باندې هم واک درلود.دریامارت همچنین در اواخر قرن نوزدهم بر کوه های شرقی پامیر تسلط داشت.

د ۲۰ پیړۍ په پیل کې د نورو اټکلونو له مخې نفوس شاوخوا ۳ ملیون ته رسي.[1]EnglishOther estimates from the early 20th century place the population at approximately 3 million.پښتود ۲۰ پیړۍ په پیل کې د نورو اټکلونو له مخې نفوس شاوخوا ۳ ملیون ته رسي.دریتخمین های دیگر از اوایل قرن بیستم جمعیت را تقریباً ۳ میلیون نفر می کند. ټولنه څو قومي او څو ژبني وه، چې ډیری اوسیدونکي یې دوه ژبې وو.[1]EnglishThe society was multi-ethnic and multi-linguistic, with many residents being bilingual.پښتوټولنه څو قومي او څو ژبني وه، چې ډیری اوسیدونکي یې دوه ژبې وو.دریجامعه چند قومی و چند زبانه بود و بسیاری از ساکنان دو زبانه بودند. په دې کلي کې د ازبکو، ترکمنانو او قزاقانو په څېر ګمرکي قبايلي ډلې اوسېدلې وې.[1]EnglishThe population included nomadic tribal groups with Turkic heritage, such as the Uzbeks, Turkmen, and Kazakhs.پښتوپه دې کلي کې د ازبکو، ترکمنانو او قزاقانو په څېر ګمرکي قبايلي ډلې اوسېدلې وې.دریجمعیت شامل گروه های قبیله ای گمنام با میراث ترک مانند ازبک ها، ترکمن ها و قزاق ها بود. دا ډلې عموما واکمنې او نظامي طبقې جوړوي.[1]EnglishThese groups typically formed the ruling and military classes.پښتودا ډلې عموما واکمنې او نظامي طبقې جوړوي.دریاین گروه ها معمولاً طبقات حاکم و نظامی را تشکیل می دادند. د بزګرانو او ښاري اوسیدونکو بې ځایه نفوس فارسي او چګټای خبرې کولې.[1]EnglishThe sedentary population of peasants and urban dwellers spoke Persian and Chagatai.پښتود بزګرانو او ښاري اوسیدونکو بې ځایه نفوس فارسي او چګټای خبرې کولې.دریجمعیت ساکن دهقانان و ساکنین شهری به زبان های فارسی و چغاتایی صحبت می کردند.

مذهبي منظره د سني اسلام، په ځانګړي توګه د حنفي ښوونځي لخوا حاکمه وه.[1][13]EnglishThe religious landscape was dominated by Sunni Islam, specifically the Hanafi school.پښتومذهبي منظره د سني اسلام، په ځانګړي توګه د حنفي ښوونځي لخوا حاکمه وه.دریمنظره مذهبی تحت تسلط اسلام سنی، به طور خاص مکتب حنفی بود. د صوفیانو امرونه، په ځانګړي توګه د نقش بندیا مختلف څانګې، مشهورې وې.[1][24][25]EnglishSufi orders, particularly various branches of the Naqshbandiya, were popular.پښتود صوفیانو امرونه، په ځانګړي توګه د نقش بندیا مختلف څانګې، مشهورې وې.دریدستورات صوفی، به ویژه شاخه های مختلف نقش بندیا، محبوب بودند. یو مهم اقلیت د دولس شیعه اسلام تعقیبوي، چې په عمده توګه د ایرانیانو څخه جوړ شوی چې د غلامانو، آزاد شوي غلامانو یا اولادونو په توګه ژوند کوي.[1]EnglishA significant minority followed Twelver Shia Islam, primarily consisting of Iranians who lived as slaves, freed slaves, or descendants.پښتویو مهم اقلیت د دولس شیعه اسلام تعقیبوي، چې په عمده توګه د ایرانیانو څخه جوړ شوی چې د غلامانو، آزاد شوي غلامانو یا اولادونو په توګه ژوند کوي.درییک اقلیت قابل توجهی از اسلام شیعه دوازده گانه پیروی می کرد که عمدتاً از ایرانی هایی تشکیل شده بود که به عنوان برده، برده آزاد شده یا فرزندان زندگی می کردند. د اسماعیلي پیروان په ختیځ پامیر غرونو کې ژوند کوه.[1][26][27]EnglishIsmaili followers lived in the eastern Pamir mountains.پښتود اسماعیلي پیروان په ختیځ پامیر غرونو کې ژوند کوه.دریپیروان اسماعیلی در کوه های شرقی پامیر زندگی می کردند. د یهودي نفوس او د هندوانو کوچني ډایاسپورا هم شتون درلود.[1]EnglishJewish populations and small diasporas of Hindus were also present.پښتود یهودي نفوس او د هندوانو کوچني ډایاسپورا هم شتون درلود.دریجمعیت های یهودی و گروه های کوچکی از هندو ها نیز حضور داشتند.

د روسیې امپراتورۍ سره اړیکې

په ۱۸۶۸ کې، امارت د روسیې امپراتورۍ لخوا په جګړه کې مات شو او د هغې خاورې سره ضمیمه شو.[1][14][15]EnglishIn 1868, the Emirate was defeated in war by the Russian Empire and annexed to its territory.پښتوپه ۱۸۶۸ کې، امارت د روسیې امپراتورۍ لخوا په جګړه کې مات شو او د هغې خاورې سره ضمیمه شو.دریدر سال ۱۸۶۸، امارت در جنگ توسط امپراطوری روسیه شکست خورد و به قلمرو اش ضمیمه شد.

له افغانستان سره اړیکې

د امارت وروستی واکمن، محمد عالم خان، په ۱۹۲۰ کې د سیمې د شوروي فتحې وروسته کابل ته وتښتید.[4][16][17][18][19][20]EnglishThe last ruler of the Emirate, Muhammad Alem Khan, fled to Kabul in 1920 after the Soviet conquest of the region.پښتود امارت وروستی واکمن، محمد عالم خان، په ۱۹۲۰ کې د سیمې د شوروي فتحې وروسته کابل ته وتښتید.دریآخرین حاکم امارت، محمد الیم خان، پس از فتح شوروی این منطقه در سال ۱۹۲۰ به کابل فرار کرد. هغه په کابل کې په تبعید کې پاتې شو تر هغه چې په ۱۹۴۴ کې مړ شو، چیرې چې هغه په شُهدا-ی صالین هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.[4][17][18]EnglishHe remained in exile in Kabul until his death in 1944, where he is buried in the Shuhada-ye Salehin cemetery.پښتوهغه په کابل کې په تبعید کې پاتې شو تر هغه چې په ۱۹۴۴ کې مړ شو، چیرې چې هغه په شُهدا-ی صالین هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.دریاو در سال کابل تا زمان مرگش در سال ۱۹۴۴ در تبعید باقی ماند و در سال مقبرۀ شُهدا-یه سلهین دفن شد.

د شوروي فتح او له منځه وړل

امارت په ۱۹۲۰ کې د روسیې انقلاب وروسته لغوه شو.[1]EnglishThe Emirate was abolished in 1920 following the Russian Revolution.پښتوامارت په ۱۹۲۰ کې د روسیې انقلاب وروسته لغوه شو.دریامارت در سال ۱۹۲۰ پس از انقلاب روسیه لغو شد. دا د بخارا د خلکو شوروي جمهوریت رامینځته کولو لامل شو. امارت وروسته په ۱۹۲۴ کې د ازبکستان شوروي سوسیالیست جمهوریت ته بدل شو.[1][21]EnglishThis led to the creation of the Bukhara People's Soviet Republic. The Emirate was subsequently transformed into the Uzbek Soviet Socialist Republic in 1924.پښتودا د بخارا د خلکو شوروي جمهوریت رامینځته کولو لامل شو. امارت وروسته په ۱۹۲۴ کې د ازبکستان شوروي سوسیالیست جمهوریت ته بدل شو.دریاین امر منجر به ایجاد جمهوری شوروی خلق بخارا شد. این امارت بعداً در سال ۱۹۲۴ به جمهوری سوسیالیست شوروی ازبکستان تبدیل شد.

سرچینې

  1. امارت بخارا - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  2. Emirate of Bukhara - Simple English Wikipedia, the free encyclopedia
  3. امارت بخارا - آزاد دائرۃ المعارف، ویکیپیڈیا
  4. امیر عالم‌خان - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  5. إمارة بخارى - المعرفة - Marefa
  6. إمارة بخارى - ويکيبيديا
  7. د بخارا امارت - ويکيپېډيا
  8. Emirate of Bukhara | Kaiserland Wiki | Fandom
  9. Khanate and Emirate of Bukhara - Silk Road Research
  10. Bukhara, Khanate and Emirate of | Encyclopedia.com
  11. خانات بخارا - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  12. تاریخ بخارا - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  13. Emirate of Bukhara - Wikidata
  14. نگاهی به امارت بخارا در صد سالگی انقلاب اکتبر - BBC News فارسی
  15. امارت بخارا - یادداشت های پراکنده - BLOGFA
  16. The Emirate of Bukhara: A Short History - Uzbekistan Wanderer
  17. A Tomb in Kabul: The Fate of the Last Amir of Bukhara and his country’s relations with Afghanistan
  18. یک قرن پس از انقلاب روسیه؛ مهاجران بخارایی تجارت افغانستان را چگونه جهانی ساختند؟ - BBC News فارسی
  19. از تاج بخارا تا خاک کابل؛ نگاهی به زندگی آخرین فرمانروای امارت بخارا
  20. از تاج بخارا تا خاک کابل؛ نگاهی به زندگی آخرین فرمانروای امارت بخارا
  21. Bukhara - Wikipedia
  22. Uzbekistan - Early History, Silk Road, Samarkand | Britannica
  23. History - Pamirs.org
  24. Naqshbandi | Encyclopedia.com
  25. The Naqshbandi Haqqani Sufi Order - CDAMM
  26. Keeping religion alive: performing Pamiri identity in Central Asia | IIAS
  27. Exploring the Rich History of Tajik Ismailis in Central Asia Simerg – Insights from Around the World