نیډر مییر هینټیګ سفر
د نیدر مایر هینټیګ سفر په ۱۹۱۵ تر ۱۹۱۶ کلونو کې افغانستان ته د مرکزي قدرتونو لخوا یو دیپلوماتیک ماموریت و.[1] د ماموریت موخه دا وه چې هیواد قانع کړي چې د برتانیې راج څخه بشپړه خپلواکي اعلان کړي، د مرکزي ځواکونو په اړخ کې د لومړۍ نړیوالې جګړې کې برخه واخلي، او د برتانیې راج په وړاندې برید پیل کړي.[1] دا د هندو - جرمني توطئه یوه برخه وه، چې په هندوستان کې د ملي انقلاب هڅولو لپاره د هڅو لړۍ وه.[1] د دې هدف دا و چې هیواد قانع کړي چې د مرکزي ځواکونو په اړخ کې لومړۍ نړیواله جګړه ته ننوځي.[1] وروستۍ موخه د برتانیې راج په وړاندې د برید تنظیم کول شامل دي.[1]
د سفر موخې
دا سفر د جرمني او ترکیې ترمنځ یو ګډ عملیات و.[1] دا په نوم د تبعید شوي هندي شهزاده راج مهینډرا پرتاپ لخوا رهبري شوی و.[1] د دې ماموریت مشري د آلمان د پوځ افسران اوسکار نیډر مایر او ورنر اوټو فون هینټیګ کوله.[1][2] جرمني په روسیې ترکستان کې د روسیې او په هند کې د انګلستان استعماري امپراتورۍ په نښه کولو لپاره د سیاسي تحریک په کارولو سره د خپلو دښمنانو کمزوري کولو ماموریت پیل کړ.[1]
کابل ته د تګ لاره
دا سفر د فارس له لارې سفر وکړ او د فارس ختیځې سیمې ته ورسید.[1] دغه ماموریت د خپل منزل ته د رسیدو لپاره له قسطنطنیه څخه ووت.[2] دا سفر د فارس ختیځې سیمې له لارې حرکت وکړ او په بریالیتوب سره د برتانیا او روسیې د کارډون څخه تیر شو.[2] دا ملاتړ د فارس په اړه د روسیې او انګلستان نیمه استعماري ډیزاینونو سره د دوی په مخالفت کې ریښې درلودې.[5] برتانوي او روسي ځواکونو د ۱۹۱۵ په دوبي کې په فارس کې د ماموریت د مخنیوي ناکام هڅه وکړه.[1] ماموریت په پای کې کابل ته رسیدلی ترڅو خپل لومړني ډیپلوماتیک دندې ترسره کړي.[1]
ډیپلوماتیکې غونډې
د دې سفر موخه دا وه چې د امیر حبیب الله خان تر مشرۍ لاندې د جرمني او ترکیې جنګي هڅو ته افغانستان راټول کړي.[1] پلاوي په پای کې د هغه د دوبي له استوګنې څخه د بیرته راستنیدو وروسته د امیر سره لیدنه ترلاسه کړه.[3] عبیدالله سندهي هم د جګړې په جریان کې کابل ته رسیدلی ترڅو امیر راټول کړي.[6] امير دغه ډله په رولز رويس موټر کې خپل ماڼۍ ته ولېږدوله، چې په هېواد کې يوازينی موټر و.[3] دوی د ماڼۍ په لور د یوازینۍ پټې شوې سړک په اوږدو کې وګرځول شول.[3] پداسې حال کې چې ماموریت د افغان نظامي ملاتړ خوندي کولو په خپل لومړني هدف کې پاتې راغلی، دا په یو شمیر مهم سیاسي پرمختګونو اغیزه کړې.[1] د سپړنې شتون سیاسي ګډوډیو او اصلاحاتو کې مرسته وکړه چې په پای کې په ۱۹۱۹ کې د امیر ترور لامل شو.[1] د امیر په دربار کې، ځینې ډلو د هغه د بې طرفۍ ساتلو پریکړه د ناکامۍ په توګه ولیدله.[7] دا ډلې باور درلود چې لومړۍ نړیواله جګړه د برتانیا څخه د بشپړ خپلواکۍ ترلاسه کولو لپاره یو غوره فرصت وړاندې کوي.[7] ځکه چې امیر د دې فرصت څخه ګټه پورته کولو کې پاتې راغلی، د هغه له واک څخه د لرې کولو لپاره دسیسې جوړې شوې.[7]
د افغانستان او انګلستان پر اړیکو اغېز
انګلستان دا سفر د خپلو ګټو لپاره جدي ګواښ ګڼلی و.[1] د برتانیا حکومت د افغانستان د بې طرفۍ د ساتلو لپاره پټ استخباراتي او ډیپلوماټیک برید پیل کړ.[1] په دې کې د پاچا جورج پنځم او د ولسمشر لارډ هارډینګ شخصي مداخلې شاملې وې.[1] د سفر ناکامي څو تلپاتې پایلې درلودې.[1] دا د زیمرمن ټلیګرام په پټولو کې مرسته وکړه وروسته له دې چې ویلهلم واسموس د کوډ کتاب پریښود.[1] دغه ماموریت په هندوستان کې د بغاوت د تحقیق لپاره د رولټ کمیټې په جوړولو هم اغیزه وکړه.[1] سربیره پردې، دا د لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د هندي خپلواکۍ غورځنګ ته د برتانیې راج وروستي چلند اغیزه کړې.[1] تاریخي ریکارډونه ښیې چې هټلر د هندوکش په اړه د سفر لخوا جوړ شوي ځانګړي راپورونه له پامه غورځولي.[4] هغه له دې سره سره افغانستان د آلمان د بهرنۍ پالیسۍ د مرکز په توګه وکاراوه.[4]
سرچینې
- Niedermayer–Hentig Expedition - Wikipedia
- Niedermayer-Hentig Expedition | Historical Atlas of Southern Asia (14 September 1915) | Omniatlas
- German Envoys Meet Afghan Emir
- امیر حبیب الله خان و شاه امان الله خان
- Niedermayer-Hentig Expedition
- Ubaidullah Sindhi - Wikipedia
- HENTIG-NIEDERMAYER EXPEDITION (1915-1916) - WarHistory.org