خانیت چگاتای
خانت چغاتای یک خانت امپراطوری مغول بود که توسط چغاتای خان، پسر دوم چنگیز خان تاسیس شد.EnglishThe Chagatai Khanate (also known as the Chagatai Ulus or the Middle Mongolian Empire) was a Mongol Empire khanate established by Chagatai Khan, the second son of Genghis Khan.پښتود چګتای خانت د منګول امپراتورۍ خانت و چې د چنګیز خان دوهم زوی چګتای خان لخوا تاسیس شوی و.دریخانت چغاتای یک خانت امپراطوری مغول بود که توسط چغاتای خان، پسر دوم چنگیز خان تاسیس شد. (همچنین به عنوان امپراطوری چگاتای اولوس یا امپراطوری مغول میانه شناخته می شود)[1][2][3] این یک حکومت ترک و مغول بود که در اواخر قرون وسطی بر بخش زیادی از آسیای مرکزی حکومت می کرد.[1][4]EnglishIt was a Turco-Mongol government that ruled much of Central Asia during the Late Middle Ages.پښتو(چې د چګتای اولوس یا منځني منګولي امپراتورۍ په نوم هم پیژندل کیږي) دا د ترکانو او منګولانو دودونه حکومت و چې د منځنۍ پیړۍ په وروستیو کې د مرکزي آسیا په ډیری برخه کې واکمن و.دری(همچنین به عنوان امپراطوری چگاتای اولوس یا امپراطوری مغول میانه شناخته می شود) این یک حکومت ترک و مغول بود که در اواخر قرون وسطی بر بخش زیادی از آسیای مرکزی حکومت می کرد. این قلمرو شامل سرزمین هایی بود که ازبکستان امروزی، جنوب قزاقستان، غرب تاجیکستان و بخش هایی از افغانستان را شامل می شد.[3][5][5]EnglishThe realm encompassed territories that include modern-day Uzbekistan, southern Kazakhstan, western Tajikistan, and parts of Afghanistan.پښتوپه دې سلطنت کې د اوسني ازبکستان، جنوبي قزاقستان، لویدیځ تاجکستان او د افغانستان ځینې سیمې شاملې وې.دریاین قلمرو شامل سرزمین هایی بود که ازبکستان امروزی، جنوب قزاقستان، غرب تاجیکستان و بخش هایی از افغانستان را شامل می شد.
منشاء و بنیان گذاری
چغاتای خان بعد از مرگ پدرش بخشی از امپراطوری مغول را به ارث برد.[1][3]EnglishChagatai Khan inherited a portion of the Mongol Empire following the death of his father.پښتوچګتای خان د خپل پلار له مړینې وروسته د منګول امپراتورۍ یوه برخه په میراث واخیسته.دریچغاتای خان بعد از مرگ پدرش بخشی از امپراطوری مغول را به ارث برد. او تا زمان مرگش در سال ۱۲۴۲ به عنوان اولین خان خانات چغاتای خدمت کرد.[6][7]EnglishHe served as the first khan of the Chagatai Khanate until his death in 1242.پښتوهغه په ۱۲۴۲ کې د خپل مرګ پورې د چګاتای خانت لومړی خان په توګه دنده ترسره کړه.دریاو تا زمان مرگش در سال ۱۲۴۲ به عنوان اولین خان خانات چغاتای خدمت کرد. خانات توسط کورولتای اداره می شد، که یک نهاد قانونگذاری از شاهزاده های مغول بود.[1][7]EnglishThe khanate was governed by a Kurultai, a legislative body of Mongol princes.پښتوخانت د کورولټای لخوا اداره کیده، د منګول شهزادګانو یو قانون جوړونکی ارګان.دریخانات توسط کورولتای اداره می شد، که یک نهاد قانونگذاری از شاهزاده های مغول بود. این بعد از تقسیم امپراطوری مغول پس از سال ۱۲۵۹ به یک نهاد جداگانه فعال تبدیل شد.[1][10]EnglishIt became a functionally separate entity following the division of the Mongol Empire after 1259.پښتودا د ۱۲۵۹ وروسته د منګول امپراتورۍ ویشلو وروسته په فعاله توګه جلا اداره شوه.دریاین بعد از تقسیم امپراطوری مغول پس از سال ۱۲۵۹ به یک نهاد جداگانه فعال تبدیل شد.
گسترش اراضی و حکومت
در اوج خود در اواخر قرن ۱۳، خانات از آمو داریا در جنوب دریای آرال تا کوه های آلتای در مرز کنونی منگولیا و چین گسترش یافت.[1]EnglishAt its height in the late 13th century, the khanate extended from the Amu Darya south of the Aral Sea to the Altai Mountains on the border of modern-day Mongolia and China.پښتود ۱۳ ز کال په وروستیو کې په خپل اوج کې خانت د ارل بحیرې جنوب کې د ماڼۍ، له امو دریا کیلومترو څخه نیولې تر اتلټای غرونو پورې چې د اوسني منگولیا او چین پوله لري، اوږدیز شو.دریدر اوج خود در اواخر قرن ۱۳، خانات از آمو داریا در جنوب دریای آرال تا کوه های آلتای در مرز کنونی منگولیا و چین گسترش یافت. این قلمرو تقریباً با منطقه ای که زمانی توسط قره خیتای اداره می شد مطابقت داشت.[1]EnglishThis territory roughly corresponded to the area once ruled by the Qara Khitai.پښتودا سیمه تقریبا د هغه سیمې سره مطابقت لري چې یوځل د قره خټای لخوا اداره شوې وه.دریاین قلمرو تقریباً با منطقه ای که زمانی توسط قره خیتای اداره می شد مطابقت داشت. پایتخت اداری در المالیق، قریشی ها واقع شده بود.[1][7]EnglishThe administrative capital was located in Almaliq, Qarshi.پښتواداري پلازمینه د قرشي په المیاق کې موقعیت درلود.دریپایتخت اداری در المالیق، قریشی ها واقع شده بود. بعضی از سوابق همچنان سمرقند را به عنوان یک مرکز کلیدی برای مسیرهای تجاری معرفی می کنند.[5][11][12]EnglishSome records also identify Samarkand as a key hub for trade routes.پښتوځینې ریکارډونه هم سمرقند د سوداګریزو لارو لپاره د کلیدي مرکز په توګه پیژني.دریبعضی از سوابق همچنان سمرقند را به عنوان یک مرکز کلیدی برای مسیرهای تجاری معرفی می کنند. حاکمان اولیه حاکمیت نامی سلسله یوآن را به رسمیت شناختند، اما در سال ۱۳۰۳، رهبران مانند گیاس الدین باراق دیگر از دستورات امپراطور اطاعت نکردند.[1]EnglishEarly rulers recognized the nominal suzerainty of the Yuan dynasty, but by 1303, leaders such as Ghiyas-ud-din Baraq no longer obeyed the emperor's orders.پښتولومړني واکمنانو د یوآن سلسله نومولې حاکمیت پیژندلی، مګر د ۱۳۰۳ لخوا، مشران لکه ګیاس الدین بارک نور د امپراتور امرونه نه مني.دریحاکمان اولیه حاکمیت نامی سلسله یوآن را به رسمیت شناختند، اما در سال ۱۳۰۳، رهبران مانند گیاس الدین باراق دیگر از دستورات امپراطور اطاعت نکردند. خانات از سکه ها بشمول درهم، کبک و پول استفاده می کرد.[1]EnglishThe khanate utilized a currency of coins including dirhams, Kebek, and pūl.پښتوخانت د سکې د پیسو څخه کار واخیست چې پکې درهم، کبک، او پل شامل دي.دریخانات از سکه ها بشمول درهم، کبک و پول استفاده می کرد. اسناد اداری و ادبی اغلب به زبان مغول میانه نوشته می شدند.[1][13]EnglishAdministrative and literary documents were often written in Middle Mongol.پښتواداري او ادبي اسناد اکثرا په مینځنۍ منګول کې لیکل شوي.دریاسناد اداری و ادبی اغلب به زبان مغول میانه نوشته می شدند. فارسی به عنوان یک زبان مشترک برای اداره و بوروکراسی استفاده می شد.[1]EnglishPersian served as a lingua franca for the administration and bureaucracy.پښتوفارسي د ادارې او بوروکراسۍ لپاره د ژبې په توګه کار کوه.دریفارسی به عنوان یک زبان مشترک برای اداره و بوروکراسی استفاده می شد.
ترک شدن و تاثیرات فرهنگی
با گذشت زمان، خانت چغاتایی یک پروسه تدریجی از سنت های ترک و مغول را تجربه کرد، که با ترکی سازی زبان شناسی و فرهنگی و اسلام سازی مشخص می شد.[1]EnglishOver time, the Chagatai Khanate underwent a gradual process of Turco-Mongol Tradition, characterized by linguistic and cultural Turkification and Islamization.پښتود وخت په تیریدو سره، د چګاتای خانت د ترکانو او منګولانو دودونه کال تدریجي پروسه تجربه کړه، چې د ژبني او کلتوري ترکي کولو او اسلام کولو لخوا مشخص شوی.دریبا گذشت زمان، خانت چغاتایی یک پروسه تدریجی از سنت های ترک و مغول را تجربه کرد، که با ترکی سازی زبان شناسی و فرهنگی و اسلام سازی مشخص می شد. بودیسم و تنگریسم تا سال ۱۳۲۶ مذهب های برجسته بودند، بعد از آن اسلام سنی مذهب غالب شد.[1]EnglishBuddhism and Tengrism were prominent religions until 1326, after which Sunni Islam became the dominant faith.پښتوبودیزم او ټینګریزم تر ۱۳۲۶ پورې مشهور مذهبونه وو، له هغې وروسته سني اسلام غالب مذهب شو.دریبودیسم و تنگریسم تا سال ۱۳۲۶ مذهب های برجسته بودند، بعد از آن اسلام سنی مذهب غالب شد. نام "چگاتای" همچنین برای اشاره به بخشی از جمعیت کوچکی از نیمه دوم قرن ۱۳ تا نیمه دوم قرن ۱۵ استفاده می شد.[8]EnglishThe name "Chagatai" was also used to refer to a part of the nomadic population from the second half of the 13th century to the second half of the 15th century.پښتود "چاګټای" نوم د ۱۳ پیړۍ له دوهمې نیمایي څخه د ۱۵ پیړۍ تر دوهمې نیمایي پورې د کوچیانو نفوس یوې برخې ته هم کارول شوی و.درینام "چگاتای" همچنین برای اشاره به بخشی از جمعیت کوچکی از نیمه دوم قرن ۱۳ تا نیمه دوم قرن ۱۵ استفاده می شد.
دولت های جانشین و میراث
در سال ۱۳۶۳، چگاتایی ها شروع به از دست دادن ترانسوکسیانا به سلسله تیموری ها کردند.[1][14]EnglishBy 1363, the Chagatais began losing Transoxiana to the Timurid Dynasty.پښتود ۱۳۶۳ لخوا، چګټای د توريد دودمان ته د ټرانسوکسانا له لاسه ورکولو پیل وکړ.دریدر سال ۱۳۶۳، چگاتایی ها شروع به از دست دادن ترانسوکسیانا به سلسله تیموری ها کردند. این قلمرو کوچک به عنوان مغولستان شناخته شد.[1]EnglishThe reduced realm came to be known as Moghulistan.پښتود مغولستان په نوم مشهور شو.دریاین قلمرو کوچک به عنوان مغولستان شناخته شد. این دولت تا اواخر قرن ۱۵ دوم آورد، زمانیکه در سال ۱۴۸۷ به خانت یارکنت و خانت تورپان تقسیم شد.[1][9]EnglishThis state lasted until the late 15th century, when it broke off into the Yarkent Khanate and Turpan Khanate in 1487.پښتودا دولت د پنځلسمې پیړۍ تر وروستیو پورې دوام درلود، کله چې دا په ۱۴۸۷ کې د یارکنټ خانت او تورپان خانت ته مات شو.دریاین دولت تا اواخر قرن ۱۵ دوم آورد، زمانیکه در سال ۱۴۸۷ به خانت یارکنت و خانت تورپان تقسیم شد. خانۀ ترپان در دهه ۱۶۶۰ ناپدید شد.[1]EnglishThe Turpan Khanate disappeared in the 1660s.پښتود تورپان خانت په ۱۶۶۰ لسیزه کې له منځه ولاړ.دریخانۀ ترپان در دهه ۱۶۶۰ ناپدید شد. دامنه های باقیمانده چگاتای استقلال خود را در مقابل خانت جونگار در ۱۶۸۰ از دست دادند.[1]EnglishThe remaining Chagatai domains lost their independence to the Dzungar Khanate in 1680.پښتوپاتې شګټای ډومینونه په ۱۶۸۰ کې د جونګار خانت ته خپله خپلواکي له لاسه ورکړه.دریدامنه های باقیمانده چگاتای استقلال خود را در مقابل خانت جونگار در ۱۶۸۰ از دست دادند. خانۀ کومل، یک تقسیم خودمختار چین بود که در دوران سلسله چینگ در سال ۱۶۹۶ تاسیس شد و توسط اولادۀ چغاتای خان اداره می شد، در دوران جمهوری چین در سال ۱۹۳۰ لغو شد.[1]EnglishThe Kumul Khanate, an autonomous division of China established during the Qing dynasty in 1696 and governed by descendants of Chagatai Khan, was abolished during the Republic of China in 1930.پښتود کومول خانت، د چین یو خپلواکه څانګه چې په ۱۶۹۶ کې د چینګ سلطنت په جریان کې رامینځته شوې او د چګټای خان اولادونو لخوا اداره شوې، په ۱۹۳۰ کې د چین د جمهوریت په جریان کې لغوه شوه.دریخانۀ کومل، یک تقسیم خودمختار چین بود که در دوران سلسله چینگ در سال ۱۶۹۶ تاسیس شد و توسط اولادۀ چغاتای خان اداره می شد، در دوران جمهوری چین در سال ۱۹۳۰ لغو شد.
منابع
- Chagatai Khanate - Wikipedia
- Chagatai Khanate - World History Encyclopedia
- Chagatai Khanate | medieval state, Asia | Britannica
- Chagatai Khanate - Simple English Wikipedia, the free encyclopedia
- The Chagatai Khanate > History of Mongolia
- Chagatai Khan - Wikipedia
- خانیت چغتائی - آزاد دائرۃ المعارف، ویکیپیڈیا
- Chaghatays - Wikipedia
- Timeline of the Chagatai Khanate - Wikipedia
- Mongol Empire and Division - Silk Road Research
- Silk Road Seattle - Samarkand - UW Departments Web Server
- Samarkand | Uzbekistan, Map, History, & Facts | Britannica
- The Mongolic Languages
- Kingdoms of Central Asia - Chaghatayids - The History Files