بلخ

بلخ (باختر، Bākhtr) یک شهر باستانی در شمال افغانستان است که در رودخانه بلخ در حدود ۲۴ کیلومتر شمال غربی مسجد آبی مزار شریف واقع شده است.EnglishBalkh (باختر, 81500) is an ancient city in northern Afghanistan, located on the Balkh River about 24 km northwest of Mazar-i-Sharif.پښتوبلخ (باختر، 81500) د افغانستان په شمال کې یو لرغونی ښار دی، چې د بلخ سیند په غاړه د مزار شریف نیلي جومات شمال لویدیځ شاوخوا ۲۴ کیلومتره کې موقعیت لري.دریبلخ (باختر، Bākhtr) یک شهر باستانی در شمال افغانستان است که در رودخانه بلخ در حدود ۲۴ کیلومتر شمال غربی مسجد آبی مزار شریف واقع شده است. این شهر دارای جمعیت تخمین زده شده ۱۴۸,۹۷۲ نفر است و دومین شهر بزرگ در این استان است.^[1]EnglishThe city has an estimated population of 148,972 and is the second largest city in the province.پښتودغه ښار د ۱۴۸,۹۷۲، اټکل شوي نفوس لري او په ولایت کې دوهم لوی ښار دی.دریاین شهر دارای جمعیت تخمین زده شده ۱۴۸,۹۷۲ نفر است و دومین شهر بزرگ در این استان است. به یونانی ها به عنوان باکترا و به پارسی ها به عنوان زاریاسپا شناخته می شود و "مادر همه شهرها" نامیده می شود.EnglishKnown to the Greeks as Bactra and to the Persians as Zariaspa, it has been called "the mother of all cities" (a claim resting on more than three thousand years of continuous habitation).پښتود یونانیانو لخوا د بکترا په نوم پیژندل شوی او د پارسیانو لخوا د زاریاسپا په نوم پیژندل شوی، دا د "ټول ښارونو مور" په نوم یادیږي.دریبه یونانی ها به عنوان باکترا و به پارسی ها به عنوان زاریاسپا شناخته می شود و "مادر همه شهرها" نامیده می شود. (ادعایی استوار بر بیش از سه هزار سال سکونت مداوم)^[1]^[2] عرب ها از ثروت و قدمت شهر تحت تاثیر قرار گرفتند و آن را ام البلاد نامیدند.^[4]^[10]EnglishThe Arabs, impressed by the city's wealth and antiquity, referred to it as Umm-al-belad.پښتو(هغه ادعا چې د درې زرو کلونو څخه زیات په دوامداره توګه د استوګنې پر بنسټ ولاړه ده) عربان، چې د دې ښار له شتمنۍ او لرغونتوب څخه متاثره وو، دې ښار ته د ام البلاد نوم ورکړ.دری(ادعایی استوار بر بیش از سه هزار سال سکونت مداوم) عرب ها از ثروت و قدمت شهر تحت تاثیر قرار گرفتند و آن را ام البلاد نامیدند. سوابق تاریخی نیز این شهر را با نام های باکتریان، بعش و بخلو شناسایی می کنند.EnglishHistorical records also identify the city by the names Bactriana, Baesh, and Bakhlo .پښتوتاریخي ریکارډونه د ښار نومونه هم پیژني بکټریانا، بیش، او بخلو.دریسوابق تاریخی نیز این شهر را با نام های باکتریان، بعش و بخلو شناسایی می کنند.

دوره های باستانی و کلاسیک

اولین سکونتگاه در بلخ به اوایل عصر آهن مربوط می شود که در قلعه بالا حسار یافت شده است.EnglishThe earliest settlement at Balkh dates to the Early Iron Age (c. 1500–1000 BC), found at the Bala Hissar citadel.پښتوپه بلخ کې تر ټولو پخوانۍ ابادۍ د اوسپنې د دورې په لومړیو کې جوړه شوې وه، چې د بالا حیسار په کلا کې موندل شوې وه.دریاولین سکونتگاه در بلخ به اوایل عصر آهن مربوط می شود که در قلعه بالا حسار یافت شده است. (حدود ۱۵۰۰ تا ۱۰۰۰ قبل از میلاد) بالاهیسار قدیمی ترین محل شهر و باقیمانده نادر بکتریا باستان و پایتخت آن محسوب می شود.^[5]EnglishBala Hisar is considered the city's oldest site and a rare remnant of ancient Bactria and its capital city.پښتو(۱۵۰۰ تر ۱۰۰۰ مخکې له میلاد څخه) بالاحصار د ښار ترټولو پخوانی ځای ګ په پام کې نیول شويل کیږي او د لرغوني بکټریا او د دې پلازمینې ښار یو نادر پاتې برخه ده.دری(حدود ۱۵۰۰ تا ۱۰۰۰ قبل از میلاد) بالاهیسار قدیمی ترین محل شهر و باقیمانده نادر بکتریا باستان و پایتخت آن محسوب می شود. تحت Achaemenid Empire (حدود ۵۴۰ تا ۳۳۰ قبل از میلاد) این یک پایتخت ساتراپال بود که در کتیبه مقبره داریوس بزرگ ذکر شده است. قبلاً پایتخت بکتریا باستان بود.^[2]EnglishIt was formerly the capital of ancient Bactria.پښتودا پخوا د لرغوني بیکټریا پلازمینه وه.دریقبلاً پایتخت بکتریا باستان بود. الکساندر کبیر این شهر را در سال ۳۳۰ پیش از میلاد اش تصرف کرد و در آنجا با روکسانا از بکتریا ازدواج کرد.^[1]^[3]EnglishAlexander the Great captured the city in 330 BC and married Roxana of Bactria there.پښتوسکندر اعظم په ۳۳۰ میلادي کال کې دغه ښار ونیو او هلته یې د بیکټریا له روکسانا سره واده وکړ.دریالکساندر کبیر این شهر را در سال ۳۳۰ پیش از میلاد اش تصرف کرد و در آنجا با روکسانا از بکتریا ازدواج کرد. تاریخ بلخ بیش از بیست فاتح را ثبت می کند.^[4]EnglishBalkh's history records more than a score of conquerors.پښتود بلخ په تاریخ کې له شلو څخه زیات فاتحین ثبت شوي دي.دریتاریخ بلخ بیش از بیست فاتح را ثبت می کند.

بعد از آن بلخ به پایتخت سال پادشاهی یونان بکتریا (قرن ۳-۲ قبل از میلاد) تبدیل شد، توسط هندو-اسکیت ها و کوشان ها اداره می شد، و به عنوان یک مرکز اصلی در سال Zoroastrianism خدمت می کرد (تقالید بر این باور است که زرتشت در داخل دیوارهای آن فوت کرد).^[1]^[2]EnglishBalkh then became the capital of the Greco-Bactrian Kingdom (3rd–2nd century BC), was ruled by the Indo-Scythians and Kushans, and served as a major centre of Zoroastrianism (tradition holds that Zoroaster died within its walls).پښتوبلخ بیا د يونان او باکتريا پاچاهي (۳د پښتو ژبې ۲د پیړۍ ق م) پلازمینه شوه، د هند - سکیتیانو او کوشانانو لخوا اداره کیده، او د Zoroastrianism لوی مرکز په توګه دنده ترسره کوله (تقالید په دې باور دی چې زرتشت د دې دیوالونو دننه مړ شو).دریبعد از آن بلخ به پایتخت سال پادشاهی یونان بکتریا (قرن ۳-۲ قبل از میلاد) تبدیل شد، توسط هندو-اسکیت ها و کوشان ها اداره می شد، و به عنوان یک مرکز اصلی در سال Zoroastrianism خدمت می کرد (تقالید بر این باور است که زرتشت در داخل دیوارهای آن فوت کرد).

تقاطع های بودایی

زمانیکه زیارت کننده چینی شوانزانگ در سال ۶۳۰ میلادی انجام شد، او در مورد حدود ۱۰۰ صومعه بودایی و ۳۰۰۰ راهب در داخل و اطراف بلخ گزارش داد.EnglishWhen the Chinese pilgrim Xuanzang visited in 630 CE, he reported around 100 Buddhist convents and 3,000 monks in and around Balkh.پښتوکله چې چینايي حاجي شوانزانګ په ۶۳۰ عیسوي کال کې لیدنه وکړه، هغه په بلخ او شاوخوا کې شاوخوا ۱۰۰ بودایی خانقاهونه او ۳۰۰۰ راهبان راپور کړل.دریزمانیکه زیارت کننده چینی شوانزانگ در سال ۶۳۰ میلادی انجام شد، او در مورد حدود ۱۰۰ صومعه بودایی و ۳۰۰۰ راهب در داخل و اطراف بلخ گزارش داد. صومعه ناوا ویهارا قابل توجه ترین بود.EnglishThe monastery of Nava Vihara was the most remarkable.پښتود ناوا ویهارا خانقاه تر ټولو د پام وړ و.دریصومعه ناوا ویهارا قابل توجه ترین بود. راهبان تراپوسا و بهالیکا، که گفته می شود در میان اولین شاگردان بودا بودند، از بلخ بودند.^[1]^[3]EnglishThe monks Trapusa and Bahalika, said to be among the Buddha's first disciples, were from Balkh.پښتوراهبان ټراپوسا او بهالیکا، چې ویل کیږي د بودا لومړني شاګردان دي، د بلخ څخه وو.دریراهبان تراپوسا و بهالیکا، که گفته می شود در میان اولین شاگردان بودا بودند، از بلخ بودند.

فتوحات اسلامی و عصر طلایی

نیرو های عرب در سال ۶۴۵ میلادی به بلخ رسیدند، اما حکومت بودایی تا سال ۷۱۵ میلادی ادامه یافت، زمانی که قتیبه بن مسلم این شهر را به طور محکم تحت کنترول اموی ها قرار داد.EnglishArab forces reached Balkh in 645 CE, but Buddhist rule held until 715 CE when Qutayba ibn Muslim brought the city firmly under Umayyad control.پښتوعربي ځواکونه په ۶۴۵ هجري کې بلخ ته ورسېدل، خو د بودایانو واکمني تر ۷۱۵ هجري پورې دوام درلود کله چې قتیبه بن مسلم ښار په کلکه د امویانو تر کنټرول لاندې راوست.درینیرو های عرب در سال ۶۴۵ میلادی به بلخ رسیدند، اما حکومت بودایی تا سال ۷۱۵ میلادی ادامه یافت، زمانی که قتیبه بن مسلم این شهر را به طور محکم تحت کنترول اموی ها قرار داد. تحت حکومت عباسی ها و بعداً سامانی ها، بلخ در سال خراسان به پایتخت و یک مرکز آموزشی تبدیل شد.EnglishUnder the Abbasids and later the Samanids, Balkh became the capital of Khorasan and a centre of learning.پښتود عباسیانو او وروسته د سامانیانو تر واکمنۍ لاندې، بلخ د خراسان پلازمینه او د زده کړې مرکز شو.دریتحت حکومت عباسی ها و بعداً سامانی ها، بلخ در سال خراسان به پایتخت و یک مرکز آموزشی تبدیل شد. امروز، پوهنتون بلخ همچنان یکی از بزرگترین پوهنتون های افغانستان است.^[6]EnglishToday, Balkh University remains one of the largest universities in Afghanistan.پښتونن ورځ، د بلخ پوهنتون د افغانستان یو له لوی پوهنتونونو څخه دی.دریامروز، پوهنتون بلخ همچنان یکی از بزرگترین پوهنتون های افغانستان است. ابن سینا و شاعر فردوسی در آنجا متولد شده اند.EnglishIbn Sina (Avicenna) and the poet Ferdowsi were born there.پښتوابن سینا او شاعر فردوسي هلته زېږېدلي دي.دریابن سینا و شاعر فردوسی در آنجا متولد شده اند. (اویسنا)^[1]^[2]

تخریب و ویرانه های مدرن

چنگیز خان در سال ۱۲۲۰ بلخ را به طور کامل ویران کرد.EnglishGenghis Khan destroyed Balkh completely in 1220.پښتوچنګیز خان په ۱۲۲۰ کې بلخ په بشپړه توګه ویجاړ کړ.دریچنگیز خان در سال ۱۲۲۰ بلخ را به طور کامل ویران کرد. تیمور در قرن پانزدهم آن را بازسازی کرد و در سال ۱۸۵۰ توسط دوست محمد خان اشغال شد و به امارت افغانستان پیوست.EnglishTimur rebuilt it in the fifteenth century, and it was captured by Dost Muhammad Khan in 1850, incorporating it into the Emirate of Afghanistan.پښتوتیمور دا په پنځلسمه پیړۍ کې بیا جوړ کړ، او دا په ۱۸۵۰ کې د دوست محمد خان لخوا ونیول شو، چې دا یې د افغانستان امارت کې شامل کړ.دریتیمور در قرن پانزدهم آن را بازسازی کرد و در سال ۱۸۵۰ توسط دوست محمد خان اشغال شد و به امارت افغانستان پیوست. امروزه این مکان عمدتاً ویران شده است، با بقایای قابل توجهی از جمله قلعه بالا حسار و مسجد حاجی پیادا.EnglishToday the site is mostly ruined, with notable remains including the Bala Hissar citadel, the Green Mosque (Khwaja Abu Nasr Parsa shrine, c. 1460), and the Haji Piyada mosque (the earliest known Islamic monument in Afghanistan, dating to the ninth century).پښتونن ورځ دا سایټ په لویه کچه ویجاړ شوی، د پام وړ پاتې شونو سره چې پکې د بالا حسار قلعه او د حاجي پیادا جومات شامل دي.دریامروزه این مکان عمدتاً ویران شده است، با بقایای قابل توجهی از جمله قلعه بالا حسار و مسجد حاجی پیادا. (مسجد سبز (حرم خواجه ابو نصر پارسا، حدود ۱۴۶۰)) (قدیمی ترین بنای تاریخی اسلامی در افغانستان، که به قرن نهم میلادی تعلق دارد) این شهر در همسایگی با دولت آباد، چامتال، دهادادی و چاهر بولاک قرار دارد.^[7]EnglishThe city is neighboured by Daulatabad, Chamtal, Dehadadi, and Chahar Bolak.پښتو(شنه جومات (د خواجه ابو نصر پارسا زیارت، شاوخوا ۱۴۶۰)) (په افغانستان کې تر ټولو پخوانی اسلامي یادګار، چې د نهمې پیړۍ دی) دا ښار د دولت اباد، چمتال، دهادادي، او چاهر بولک سره ګاونډي دی.دری(مسجد سبز (حرم خواجه ابو نصر پارسا، حدود ۱۴۶۰)) (قدیمی ترین بنای تاریخی اسلامی در افغانستان، که به قرن نهم میلادی تعلق دارد) این شهر در همسایگی با دولت آباد، چامتال، دهادادی و چاهر بولاک قرار دارد. ولایت اطراف به طور گسترده ای به عنوان یکی از مهم ترین مناطق تاریخی و فرهنگی کشور در نظر گرفته می شود، که در غرب به جوزجان و سار-پول، در جنوب به سامانگان، در شرق به کندوز و در شمال به منطقه سورکسونداریو مرزی دارد.^[8]EnglishThe surrounding province is widely regarded as one of the country's most historically significant and culturally rich regions, bordering Jowzjan and Sar-e-Pol to the west, Samangan to the south, Kunduz to the east, and the Surxondaryo Region to the north.پښتوشاوخوا ولایت په پراخه کچه د هیواد یو له خورا تاریخي او کلتوري بډایه سیمو څخه ګ په پام کې نیول شويل کیږي، چې په لویدیځ کې د جوزجان او سرپول سره پوله لري، په سویل کې سمنګان، په ختیځ کې کندوز، او په شمال کې د سرکسونډریو سیمه.دریولایت اطراف به طور گسترده ای به عنوان یکی از مهم ترین مناطق تاریخی و فرهنگی کشور در نظر گرفته می شود، که در غرب به جوزجان و سار-پول، در جنوب به سامانگان، در شرق به کندوز و در شمال به منطقه سورکسونداریو مرزی دارد. این منطقه دارای پتانسیل بالایی در بخش زراعت است.^[11]EnglishThe region holds high potential in the agriculture sector.پښتوسیمه د کرنې په سکتور کې لوړ ظرفیت لري.دریاین منطقه دارای پتانسیل بالایی در بخش زراعت است. توسعه صنعتی اخیر شامل بنیان گذاری پارک صنعتی امام شفیق بلخی در دوراهی حیرتان است که به عنوان یک مرکز تولید گرا در نظر گرفته شده است.^[12]EnglishRecent industrial development includes the foundation of the Imam Shafiq Balkhi Industrial Park in Daurahi-i-Hairatan, intended as a production-oriented hub.پښتوپه دې وروستیو کې د صنعتي پراختیا په شمول په ډیوراهي هیراټان کې د امام شفیق بلخي صنعتي پارک بنسټ ایښودل شوی، چې د تولید پر بنسټ مرکز په توګه ټاکل شوی.دریتوسعه صنعتی اخیر شامل بنیان گذاری پارک صنعتی امام شفیق بلخی در دوراهی حیرتان است که به عنوان یک مرکز تولید گرا در نظر گرفته شده است. این ولایت تقریباً ۱۶۱۸۶ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن ۱۵۲۴۶۷۷ نفر است.^[9]EnglishThe province covers an area of approximately 16,186 square kilometers and has a population of 1,524,677.پښتودغه ولایت شاوخوا ۱۶۱۸۶ کیلومتره مربع مساحت لري او ۱،۵۲۴،۶۷۷ نفوس لري.دریاین ولایت تقریباً ۱۶۱۸۶ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن ۱۵۲۴۶۷۷ نفر است.

بلخ

دوره های باستانی و کلاسیک

تقاطع های بودایی

فتوحات اسلامی و عصر طلایی

تخریب و ویرانه های مدرن

منابع