انسیکلوپدیا افغانیکاEncyclopædia Afghanica

تاریخ · جغرافیا · مردم · فرهنگ · مکان‌ها · زبان‌هاخط زمانیشجره‌نامه‌هاواژه‌نامهکتابخانه

سلسله خلجی

سلسله خلجی یک خاندان حاکم ترک-افغانی بود که از سال ۱۲۹۰ تا ۱۳۲۰ سلطنتی دهلی را اداره می کرد.[1][2][3]EnglishThe Khalji dynasty was a Turco-Afghan ruling house that governed the Delhi Sultanate from 1290 to 1320.پښتود خلجي سلسله د ترکي-افغاني واکمنۍ کورنۍ وه چې د ۱۲۹۰ څخه تر ۱۳۲۰ پورې یې د ډیلي سلطانیت اداره کوله.دریسلسله خلجی یک خاندان حاکم ترک-افغانی بود که از سال ۱۲۹۰ تا ۱۳۲۰ سلطنتی دهلی را اداره می کرد. این خانه به عنوان دومین خانه حاکم سلطنت سلطنتی بود که بعد از سلسله مملوک های دهلی جانشین آن شد.[4][5][6]EnglishIt served as the second ruling house of the Sultanate, succeeding the Mamluk dynasty of Delhi.پښتودا د سلطانیت د دوهم واکمن کور په توګه خدمت وکړ، چې د ډیلي د مملوک کورنۍ بریالی شو.دریاین خانه به عنوان دومین خانه حاکم سلطنت سلطنتی بود که بعد از سلسله مملوک های دهلی جانشین آن شد. این سلسله تقریباً سه دهه بر بخش های بزرگی از شبه قاره هند حکومت کرد.[2][3][7]EnglishThe dynasty ruled over large parts of the Indian subcontinent for nearly three decades.پښتود دې کورنۍ د نږدې دریو لسیزو لپاره د هندي برصغیر په لویو برخو واکمني وکړه.دریاین سلسله تقریباً سه دهه بر بخش های بزرگی از شبه قاره هند حکومت کرد. این کشور در درجه اول بخاطر حکومت علاءالدین خلجی شناخته شده است که در طی آن سلطنت به بزرگترین دامنه اش رسید و اصلاحات مهم نظامی، اداری و اقتصادی را اجرا کرد.[2][5]EnglishIt is primarily known for the reign of Alauddin Khalji, during which the Sultanate reached its greatest territorial extent and implemented significant military, administrative, and economic reforms.پښتودا په عمده توګه د علاؤ الدین خلجي د واکمنۍ لپاره پیژندل کیږي، په کوم کې چې سلطانیت خپل ترټولو لوی ځمکنۍ حد ته رسیدلی او د پام وړ نظامي، اداري او اقتصادي اصلاحات یې پلي کړي.دریاین کشور در درجه اول بخاطر حکومت علاءالدین خلجی شناخته شده است که در طی آن سلطنت به بزرگترین دامنه اش رسید و اصلاحات مهم نظامی، اداری و اقتصادی را اجرا کرد.

منشأ و قبیله گلزایی ها

سلسله خلجی از نژاد ترک-افغان بود.[2][3][5]EnglishThe Khalji dynasty was of Turco-Afghan origin.پښتود خلجي سلسله د ترکي - افغاني اصل څخه وه.دریسلسله خلجی از نژاد ترک-افغان بود. گفته می شود که اجداد آنها، خلج، از آسیای مرکزی به مناطق جنوبی و شرقی تاریخچه افغانستان امروزی در اوایل سال ۶۶۰ میلادی مهاجرت کرده اند.[2][3]EnglishTheir ancestors, the Khalaj, are said to have migrated from Central Asia to the southern and eastern regions of modern-day Afghanistan as early as 660 CE.پښتوویل کیږي چې د دوی پلرونه، خالج، د ۶۶۰ میلادی په لومړیو کې د مرکزي آسیا څخه د اوسني افغانستان تاریخ سویلي او ختیځ سیمو ته کډه شوي.دریگفته می شود که اجداد آنها، خلج، از آسیای مرکزی به مناطق جنوبی و شرقی تاریخچه افغانستان امروزی در اوایل سال ۶۶۰ میلادی مهاجرت کرده اند.

اعتقاد بر این است که خلجی ها اجداد پشتون های گیلجی هستند.[2]EnglishThe Khaljis are believed to be the ancestors of the Ghilji Pashtuns.پښتوداسې انګیرل کیږي چې خالجیان د ګلجي پښتانه پلرونه دي.دریاعتقاد بر این است که خلجی ها اجداد پشتون های گیلجی هستند. بعضی از محققان پیشنهاد می کنند که آنها یک گروه ترک شده از مهاجران اولیه هندو-اروپایی بودند، مانند کوشان ها، هفتالی ها و ساکا ها، که بعداً با افغان ها ادغام شدند.[2]EnglishSome scholars suggest they were a Turkicized group of early Indo-European nomads, such as the Kushans, Hephthalites, and Sakas, who later merged with Afghans.پښتوځینې پوهان وړاندیز کوي چې دوی د لومړني هند-اروپايي کوچیانو ترک شوي ډله وه، لکه کوشانز، هیفتالیټس، او ساکاس، چې وروسته یې د افغانانو سره یوځای شو.دریبعضی از محققان پیشنهاد می کنند که آنها یک گروه ترک شده از مهاجران اولیه هندو-اروپایی بودند، مانند کوشان ها، هفتالی ها و ساکا ها، که بعداً با افغان ها ادغام شدند. حساب های دیگر آنها را به عنوان یک قوم متمایز از ترک ها توصیف می کنند.[2]EnglishOther accounts describe them as a distinct people from the Turks.پښتونور راپورونه دوی د ترکانو څخه د جلا خلکو په توګه بیانوي.دریحساب های دیگر آنها را به عنوان یک قوم متمایز از ترک ها توصیف می کنند. محمود الکاشغری خلج را در میان قبایل اوگوز ترک شامل نمی شد، بلکه آنها را در میان قبایل اوگوز-ترکمن در نظر می گرفت.[2]EnglishMahmud al-Kashgari did not include the Khalaj among the Oghuz Turkic tribes, but rather among the Oghuz-Turkman tribes.پښتومحمود الکاشغري د اوګوز ترکي قبایلو په منځ کې خلج نه دی شامل کړی، بلکې د اوګوز-ترکمن قبایلو په منځ کې دی.دریمحمود الکاشغری خلج را در میان قبایل اوگوز ترک شامل نمی شد، بلکه آنها را در میان قبایل اوگوز-ترکمن در نظر می گرفت. محمد بن نجیب بکران آنها را به عنوان یک "قبله ترک ها" توصیف کرد که زبان آنها به یک گویش متمایز تبدیل شده بود.[2][8]EnglishMuhammad ibn Najib Bakran described them as a "tribe of Turks" whose language had evolved into a distinct dialect.پښتومحمد بن نجیب بکران دوی د "ترکانو قبیلې" په توګه تشریح کړل چې ژبه یې په یوه جلا لهجه بدله شوې وه.دریمحمد بن نجیب بکران آنها را به عنوان یک "قبله ترک ها" توصیف کرد که زبان آنها به یک گویش متمایز تبدیل شده بود.

ظهور به قدرت در دهلی

این سلسله از طریق "انقلاب خلجی" در ۱۳ جون ۱۲۹۰ به قدرت رسید.[1][2]EnglishThe dynasty rose to power through the "Khalji revolution" on June 13, 1290.پښتودغه سلسله د ۱۲۹۰ کال د جون په ۱۳ د "خالجي انقلاب" له لارې واک ته ورسېده.دریاین سلسله از طریق "انقلاب خلجی" در ۱۳ جون ۱۲۹۰ به قدرت رسید. این رویداد نشان دهنده انتقال قدرت از یک نخبۀ حاکم ترک به یک نخبۀ غیر ترک بود.[2]EnglishThis event marked a transfer of power from a Turkish ruling elite to a non-Turkish one.پښتودا پیښه د واک لیږد په نښه کوي چې د ترکیې واکمن نخبه د غیر ترکي یو ته لیږدول کیږي.دریاین رویداد نشان دهنده انتقال قدرت از یک نخبۀ حاکم ترک به یک نخبۀ غیر ترک بود. جلال الدین فیروز خلجی سلسله را پس از خدمت به عنوان یک فرمانده علی نظامی تحت سلسله قبلی مملوک ها تاسیس کرد.[3][5]EnglishJalal-ud-Din Firuz Khalji founded the dynasty after serving as a top military commander under the previous Mamluk dynasty.پښتوجلال الدین فیروز خلجي د پخواني مملوک کورنۍ تر واکمنۍ لاندې د لوړ پوړي پوځي قوماندان په توګه دنده ترسره کولو وروسته د کورنۍ بنسټ کېښود.دریجلال الدین فیروز خلجی سلسله را پس از خدمت به عنوان یک فرمانده علی نظامی تحت سلسله قبلی مملوک ها تاسیس کرد. تسلط او به تخت توسط اشراف ترک در سلطنتی دهلی مخالفت شد.[2]EnglishHis ascension to the throne was opposed by Turkic nobles within the Delhi Sultanate.پښتود ده په سلطنت کې د ترکي اشرافو له خوا د دهلي د سلطان په توګه د ده د واکمنۍ مخالفت وشو.دریتسلط او به تخت توسط اشراف ترک در سلطنتی دهلی مخالفت شد.

گسترش در شبه قاره هند

سلسله خلجی بخاطر فتوحات گسترده اش در جنوب هند مشهور است.[1][3][5]EnglishThe Khalji dynasty is noted for its extensive conquests in southern India.پښتود خالجي سلسله په جنوبي هند کې د خپلو پراخو فتوحاتو لپاره مشهوره ده.دریسلسله خلجی بخاطر فتوحات گسترده اش در جنوب هند مشهور است. تحت رهبری علاء الدین خلجی، سلطنت به طور قابل توجهی در دکن گسترش یافت.[2][3][5]EnglishUnder the leadership of Alauddin Khalji, the Sultanate expanded significantly into the Deccan.پښتود علاؤ الدین خلجي تر مشرۍ لاندې، سلطانیت په ډکن کې د پام وړ پراخه شو.دریتحت رهبری علاء الدین خلجی، سلطنت به طور قابل توجهی در دکن گسترش یافت. این سلسله برای دفاع موفقیت آمیز از شبه قاره هند در برابر حملات مکرر منگول ها نیز شناخته شده بود.[1][5]EnglishThe dynasty was also known for successfully defending the Indian subcontinent against repeated Mongol invasions.پښتودا سلسله د منګول د پرله پسې یرغلونو په وړاندې د هندي نیمه وچه په بریالیتوب سره دفاع کولو لپاره هم پیژندل شوې وه.دریاین سلسله برای دفاع موفقیت آمیز از شبه قاره هند در برابر حملات مکرر منگول ها نیز شناخته شده بود.

حاکمان و سیاست های اصلی

سلسله توسط چهار حاکم اصلی اداره میشد.[1][2]EnglishThe dynasty was ruled by four primary sovereigns.پښتودغه سلسله د څلورو لومړنیو واکمنانو لخوا اداره کیده.دریسلسله توسط چهار حاکم اصلی اداره میشد.

  • جلال الدین فیروز خلجی (۱۲۹۰ تا ۱۲۹۶): بنیانگذار سلسله و اولین حاکم مردم پشتون ها در دهلی بود.[7]
  • علاء الدین خلجی (۱۲۹۶ تا ۱۳۱۶): دومین حاکم و برجسته ترین شخصیت سلسله.[1][2] او مسئول بزرگ ترین گسترش اراضی و اصلاحات اداری سلطان بود.[2][5]
  • شیهاب الدین عمر (۱۳۱۶): سومین حاکم سلسله.[1][2]
  • قطب الدین مبارک شاه (۱۳۱۶ تا ۱۳۲۰): چهارمین و آخرین حاکم سلسله بود.[1][2]

انحطاط و سقوط

سلسله سلطنتی در ۱ می ۱۳۲۰ از بین رفت.[1][2]EnglishThe dynasty was disestablished on May 1, 1320.پښتود ۱۳۲۰ کال د می په ۱ د سلطنت پای ته ورسید.دریسلسله سلطنتی در ۱ می ۱۳۲۰ از بین رفت. این سلسله توسط سلسله تگلاک ها جانشین شد.[1][4]EnglishIt was succeeded by the Tughlaq dynasty.پښتودا د توګلاک سلسله لخوا بریالی شو.دریاین سلسله توسط سلسله تگلاک ها جانشین شد. گزارش های تاریخی سلسله محدود است زیرا هیچ منبع معاصر باقی نمانده است.[1]EnglishHistorical accounts of the dynasty are limited because no contemporary sources survive.پښتود سلطنت تاریخي حسابونه محدود دي ځکه چې هیڅ معاصر سرچینې شتون نلري.دریگزارش های تاریخی سلسله محدود است زیرا هیچ منبع معاصر باقی نمانده است. معلومات تاریخی مهم بین ۳۰ تا ۱۱۵ سال بعد از سقوط سلسله ثبت شده است.[1]EnglishSignificant historical information was recorded between 30 and 115 years after the dynasty's fall.پښتومهم تاریخي معلومات د ۳۰ او ۱۱۵ کلونو ترمنځ د سلطنت له سقوط وروسته ثبت شوي.دریمعلومات تاریخی مهم بین ۳۰ تا ۱۱۵ سال بعد از سقوط سلسله ثبت شده است. این شامل فتوح الصلاتین توسط عبدالملک اسامی، تاریخ فیروز شاهی توسط ضیاالدین بارانی و تاریخ مبارک شاهی توسط یحیی بن احمد سرحدی است.[1]EnglishThese include the Futuuh al-Salatin by Abdul Malik Asami, the Tarikh-i-Firuz Shahi by Ziauddin Barani, and the Tarikh-i-Mubarak Shahi by Yahya bin Ahmad Sarhadi.پښتوپدې کې د عبدالملک اسامي لخوا فتوح الصلاتین، د ضیا الدین باراني لخوا تاریخ فیروز شاهی، او د یحیی بن احمد سرحدي لخوا تاریخ مبارک شاهی شامل دي.دریاین شامل فتوح الصلاتین توسط عبدالملک اسامی، تاریخ فیروز شاهی توسط ضیاالدین بارانی و تاریخ مبارک شاهی توسط یحیی بن احمد سرحدی است.

منابع

  1. دودمان خلجی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  2. Khalji dynasty - Wikipedia
  3. Khalji dynasty — The Indosphere
  4. Page:History of India Vol 3.djvu/332
  5. Khaljī dynasty | Delhi Sultanate, Alauddin Khalji, India - Britannica
  6. سلسله خلجیان - ویکی فقه
  7. جلال‌الدین فیروز خلجی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  8. Khalaj people - Reference.org