مردم ترکمن های افغانستان — انسیکلوپدیا افغانیکا

مردم ترکمن افغانستان یک گروه قومی ترک زبان هستند که عمدتاً در مناطق شمال غربی کشور زندگی می کنند.^[1]EnglishThe Turkmen people of Afghanistan are a Turkic-speaking ethnic group residing primarily in the northwestern regions of the country.پښتود افغانستان ترکمن ولس د ترکي ژبو ژبو یوه قومي ډله ده چې په عمده توګه د هیواد په شمال لویدیځو سیمو کې ژوند کوي.دریمردم ترکمن افغانستان یک گروه قومی ترک زبان هستند که عمدتاً در مناطق شمال غربی کشور زندگی می کنند. آنها عمدتا مسلمان سنی هستند که مکتب فکری حنفی را دنبال می کنند.^[1]EnglishThey are predominantly Sunni Muslims who follow the Hanafi school of thought.پښتودوی په عمده توګه سني مسلمانان دي چې د حنفي مکتب فکر تعقیبوي.دریآنها عمدتا مسلمان سنی هستند که مکتب فکری حنفی را دنبال می کنند. در حالیکه این گروه روابط تاریخی با امپراطوری های مختلف دارد، آنها تا اوایل قرن بیستم در آسیای مرکزی به طور عمده نامرد بودند.^[1]EnglishWhile the group has historical ties to various empires, they were largely nomadic in Central Asia until the early 20th century.پښتوپداسې حال کې چې دا ډله د بیلابیلو امپراتوریو سره تاریخي اړیکې لري، دوی تر ۲۰ مې پیړۍ پورې په مرکزي آسیا کې په لویه کچه کوچیان وو.دریدر حالیکه این گروه روابط تاریخی با امپراطوری های مختلف دارد، آنها تا اوایل قرن بیستم در آسیای مرکزی به طور عمده نامرد بودند. با گذشت زمان، این جمعیت ها به شیوه های زندگی بی تحرک و شهری تبدیل شدند.^[1]EnglishOver time, these populations transitioned into sedentary and urban lifestyles.پښتود وخت په تیریدو سره، دا نفوس په ناڅاپي او ښاري ژوند کې بدل شو.دریبا گذشت زمان، این جمعیت ها به شیوه های زندگی بی تحرک و شهری تبدیل شدند. کسانی که امروز در افغانستان زندگی می کنند، فرهنگ و زبان اصلی خود را حفظ کرده اند.^[1]EnglishThose living in Afghanistan today maintain their original culture and language.پښتوهغه کسان چې نن ورځ په افغانستان کې ژوند کوي خپل اصلي کلتور او ژبه ساتي.دریکسانی که امروز در افغانستان زندگی می کنند، فرهنگ و زبان اصلی خود را حفظ کرده اند.

منشاء و مهاجرت

سوابق تاریخی از قرن هشتم از "توگ-کمونگ"، نام دیگری برای آلان ها، که در حوضه پایین سیر-داریا مستقر بودند، یاد می کنند.^[1]EnglishHistorical records from the 8th century mention the "Tog-kumung," another name for the Alans, who were settled in the lower Syr-Darya basin.پښتود اتمې پیړۍ تاریخي ریکارډونه د "توګ-کومونګ" یادونه کوي، د الین لپاره بل نوم، څوک چې په ټیټ سیر-دریا حوض کې میشته و.دریسوابق تاریخی از قرن هشتم از "توگ-کمونگ"، نام دیگری برای آلان ها، که در حوضه پایین سیر-داریا مستقر بودند، یاد می کنند. این گروه ها در نهایت در قرن چهارم هجری شمسی به هسته اصلی اوگوز تبدیل شدند.EnglishThese groups eventually became the core of the Oghuz in the 4th century AH (10th century AD).پښتودغه ډلې په پای کې په څلورمه هجري پېړۍ کې د اوغوزانو اصلي ډله شوه.دریاین گروه ها در نهایت در قرن چهارم هجری شمسی به هسته اصلی اوگوز تبدیل شدند. (قرن دهم بعد از میلاد)^[1]

گروه های ترکمن در دوره های مختلف از شرق دریای خزر به شمال غربی افغانستان رسیدند.^[2]EnglishTurkmen groups arrived in northwestern Afghanistan from the east of the Caspian Sea at various periods.پښتود ترکمن ګروپونه په مختلفو وختونو کې د کاسپین بحیرې له ختیځ څخه شمال لویدیز افغانستان ته ورسیدل.دریگروه های ترکمن در دوره های مختلف از شرق دریای خزر به شمال غربی افغانستان رسیدند. بسیاری از آنها پس از گسترش روس ها به ترکستان و ترانسوکسیانا در اواخر قرن ۱۹ به این منطقه نقل مکان کردند.^[2]^[3]EnglishMany moved into the territory following the expansion of the Russians into Turkistan and Transoxiana in the late 19th century.پښتوډیری یې د ۱۹ پیړۍ په وروستیو کې ترکستان او ټرانسوکسیانا ته د روسانو پراخیدو وروسته سیمې ته کډه شوي.دریبسیاری از آنها پس از گسترش روس ها به ترکستان و ترانسوکسیانا در اواخر قرن ۱۹ به این منطقه نقل مکان کردند. تعداد قابل توجهی نیز در دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ به شمال افغانستان مهاجرت کردند.^[2]^[3]EnglishSignificant numbers also migrated to northern Afghanistan during the 1920s and 1930s.پښتود ۱۹۲۰ او ۱۹۳۰ کلونو په جریان کې د پام وړ شمیرې هم شمالي افغانستان ته کډه شوې.دریتعداد قابل توجهی نیز در دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ به شمال افغانستان مهاجرت کردند. این مهاجرین اغلب پناهنده هایی بودند که از سرکوب شوروی پس از شکست شورش های بسماچی فرار می کردند.^[3]^[4]EnglishThese migrants were often refugees fleeing Soviet repression following the failure of the Basmachi revolts.پښتودا کډوال اکثرا هغه کډوال وو چې د بسماچي پاڅونونو له ناکامۍ وروسته د شوروي ځپلو څخه تښتیدلي وو.دریاین مهاجرین اغلب پناهنده هایی بودند که از سرکوب شوروی پس از شکست شورش های بسماچی فرار می کردند.

جمعیت شناسی و توزیع

جمعیت دقیق ترکمن ها در افغانستان نامشخص است، اگرچه برخی برآوردها نشان می دهد که آنها بین ۱ تا ۳ درصد از جمعیت ملی را تشکیل می دهند.^[6]EnglishThe exact population of Turkmen in Afghanistan is uncertain, though some estimates suggest they comprise between 1% and 3% of the national population.پښتوپه افغانستان کې د ترکمنانو دقیق نفوس نامعلوم دی، که څه هم ځینې اټکلونه وړاندیز کوي چې دوی د ملي نفوس له ۱٪ څخه تر ۳٪ پورې جوړوي.دریجمعیت دقیق ترکمن ها در افغانستان نامشخص است، اگرچه برخی برآوردها نشان می دهد که آنها بین ۱ تا ۳ درصد از جمعیت ملی را تشکیل می دهند. سایر منابع جمعیت را تقریباً ۱ میلیون نفر تخمین می زنند.^[2]EnglishOther sources estimate the population at approximately 1 million people.پښتونورې سرچینې د شاوخوا ۱ ملیون خلکو نفوس اټکل کوي.دریسایر منابع جمعیت را تقریباً ۱ میلیون نفر تخمین می زنند. آنها عمدتاً در ولایت های جوزجان، فاریاب، کندوز و بلخ متمرکز شده اند و تعداد کمتری در هرات وجود دارد.^[1]^[2]EnglishThey are primarily concentrated in the provinces of Jozjan, Faryab, Kunduz, and Balkh, with smaller numbers in Herat.پښتودوی په عمده توګه د جوزجان، فاریاب، کندوز، او بلخ ولایتونو کې متمرکز دي، په هرات کې لږ شمیر سره.دریآنها عمدتاً در ولایت های جوزجان، فاریاب، کندوز و بلخ متمرکز شده اند و تعداد کمتری در هرات وجود دارد.

جمعیت ترکمن از چندین شاخه اصلی تشکیل شده است.^[2]EnglishThe Turkmen population is composed of several major branches.پښتود ترکمن نفوس د څو لویو څانګو څخه جوړ شوی دی.دریجمعیت ترکمن از چندین شاخه اصلی تشکیل شده است. گروه های مهم شامل ایرساری، تیکه، علیلی، سارک و سالیر هستند.^[2]EnglishSignificant groups include the Ersari, Teke, Alili, Saryks, and Salyrs.پښتود پام وړ ډلو کې ارساري، ټېکه، الېلي، سرېکونه، او معاشونه شامل دي.دریگروه های مهم شامل ایرساری، تیکه، علیلی، سارک و سالیر هستند.

ساختار اجتماعی و وفاداری به قبیله

ساختار اجتماعی ترکمن بر اساس نسبتی است که از طریق خط مذکر ردیابی می شود.^[4]EnglishTurkmen social structure is based on genealogies traced through the male line.پښتود ترکمن ټولنیز جوړښت د نارینه کرښې له لارې تعقیب شوي نسبونو پراساس دی.دریساختار اجتماعی ترکمن بر اساس نسبتی است که از طریق خط مذکر ردیابی می شود. اعضای ارشد مرد خانواده دارای صلاحیت های قابل توجهی هستند.^[4]EnglishSenior male members of the family wield considerable authority.پښتود کورنۍ لوړ پوړي نارینه غړي د پام وړ واک لري.دریاعضای ارشد مرد خانواده دارای صلاحیت های قابل توجهی هستند. وفاداری به طور سنتی اول به خانواده بزرگ، سپس به قبیله و در نهایت به قبیله اولویت داده می شود.^[5]EnglishLoyalty is traditionally prioritized first to the extended family, then to the clan, and finally to the tribe.پښتووفاداري په دودیز ډول لومړی پراخه کورنۍ ته لومړیتوب ورکول کیږي، بیا کورنۍ ته، او په پای کې قبیله ته.دریوفاداری به طور سنتی اول به خانواده بزرگ، سپس به قبیله و در نهایت به قبیله اولویت داده می شود. از نظر تاریخی، جامعه ترکمن برای فقدان رهبری متمرکز شناخته شده بود.^[5]EnglishHistorically, Turkmen society was noted for lacking centralized leadership.پښتوپه تاریخي توګه، د ترکمنستان ټولنه د مرکزي مشرتابه نشتوالي لپاره پیژندل شوې.دریاز نظر تاریخی، جامعه ترکمن برای فقدان رهبری متمرکز شناخته شده بود. دوازده قبیله اصلی ترکمن وجود دارد که در داخل افغانستان شناسایی شده اند.^[4]^[5]EnglishThere are twelve major Turkmen tribes identified within Afghanistan.پښتوپه افغانستان کې دولس لوی ترکمن قبایل پیژندل شوي دي.دریدوازده قبیله اصلی ترکمن وجود دارد که در داخل افغانستان شناسایی شده اند.

قبیله های قابل توجه شامل کارکین هستند که نسب آن ها به کارکین، پسر یلدز خان، پسر اوگوز خان بازمی گردد.^[1]EnglishNotable tribes include the Karqin, whose lineage is traced to Karqin, son of Yildiz Khan, son of Oghuz Khan.پښتود پام وړ قومونو کې کارکین شامل دي، چې د کرکین نسل یې د یلدیز خان زوی، د اوګوز خان زوی کارکین ته رسیدلی.دریقبیله های قابل توجه شامل کارکین هستند که نسب آن ها به کارکین، پسر یلدز خان، پسر اوگوز خان بازمی گردد. مردم کارکین در ولسوالی اندخوی نزدیک شیبرگان زندگی کرده اند.^[1]EnglishThe Karqin people have lived in the Andkhoy district near Shiberghan.پښتود کارکین خلک د شیبرګان سره نږدې د اندخوی ولسوالۍ کې ژوند کوي.دریمردم کارکین در ولسوالی اندخوی نزدیک شیبرگان زندگی کرده اند. الیلی ها یکی دیگر از گروه های اصلی است که از نظر تاریخی در مناطق مرزی شمالی واقع شده است.EnglishThe Alili (or Ali Ili) are another major group, historically located in the northern border regions.پښتوعليلي یوه بله لویه ډله ده، چې په تاریخي ډول په شمالي سرحدي سیمو کې موقعیت لري.دریالیلی ها یکی دیگر از گروه های اصلی است که از نظر تاریخی در مناطق مرزی شمالی واقع شده است. (یا علی الی)^[7] قبیله های دیگر شناسایی شده عبارتند از تکی، سارک و سالیر.^[2]^[4]EnglishOther identified tribes include the Teke, Saryks, and Salyrs.پښتو(یا د علي ایلي په نوم) نور پیژندل شوي قبیلې په کې شامل دي ټیک، سارک، او سالیرز.دری(یا علی الی) قبیله های دیگر شناسایی شده عبارتند از تکی، سارک و سالیر.

زبان ها و مذهب ها

ترکمن های افغان عمدتا به گویش ارساری از زبان ترکمن صحبت می کنند.^[2]EnglishAfghan Turkmen primarily speak the Ersari dialect of the Turkmen language.پښتوافغان ترکمن په عمده توګه د ترکمن ژبې ایرساري لهجه خبرې کوي.دریترکمن های افغان عمدتا به گویش ارساری از زبان ترکمن صحبت می کنند. این زبان عضوی از گروه زبان های ترکی اوگوز است.^[1]^[6]EnglishThis language is a member of the Oghuz group of Turkic languages.پښتودا ژبه د ترکي ژبو د اوګوز ګروپ غړیتوب لري.دریاین زبان عضوی از گروه زبان های ترکی اوگوز است. این زبان ویژگی های زبانی و تفاهم متقابل را با زبان های آذربایجان و ترکی به اشتراک می گذارد.^[6]^[7]^[8]EnglishIt shares linguistic features and mutual intelligibility with Azerbaijani and Turkish.پښتودا د اذربایجان او ترکیې سره ژبني ځانګړتیاوې او متقابل تفاهم شریکوي.دریاین زبان ویژگی های زبانی و تفاهم متقابل را با زبان های آذربایجان و ترکی به اشتراک می گذارد. دریایی ها معمولاً به عنوان زبان دوم استفاده می شود.^[1]^[6]EnglishDari is commonly used as a second language.پښتوډاري په عام ډول د دویمې ژبې په توګه کارول کیږي.دریدریایی ها معمولاً به عنوان زبان دوم استفاده می شود.

ترکمن ها بین قرن های ۱۲ تا ۱۴ اسلام را پذیرفتند.^[1]^[2]EnglishThe Turkmen adopted Islam between the 12th and 14th centuries.پښتوترکمنانو د دولسمې او څوارلسمې پېړۍ ترمنځ اسلام قبول کړ.دریترکمن ها بین قرن های ۱۲ تا ۱۴ اسلام را پذیرفتند. دستورات صوفی، مانند یاساویه و کوبراویه، نقش قابل توجهی در این تبدیل بازی کردند.^[2]EnglishSufi orders, such as the Yasawiya and Kubrawiya, played a significant role in this conversion.پښتود صوفیانو سپارښتنې، لکه یاساویه او کوبراوییه، پدې تبادلې کې مهم رول لوبولی.دریدستورات صوفی، مانند یاساویه و کوبراویه، نقش قابل توجهی در این تبدیل بازی کردند. امروزه اکثریت قریب به اتفاق ترکمن ها به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از میراث فرهنگی شان، خود را مسلمان می دانند.^[1]^[2]EnglishToday, the vast majority of Turkmen identify as Muslims as an integral part of their cultural heritage.پښتونن ورځ، د ترکمنانو لوی اکثریت د خپل کلتوري میراث د یوې لازمي برخې په توګه د مسلمان په توګه پیژني.دریامروزه اکثریت قریب به اتفاق ترکمن ها به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از میراث فرهنگی شان، خود را مسلمان می دانند.

فعالیت های اقتصادی

ترکمن های معاصر در افغانستان که قبلاً یک قوم کوچکی بودند و به جنگجویان بی رحمانه اش مشهور بودند، عمدتاً کشاورز و چوپان هستند.^[2]^[4]EnglishFormerly a nomadic people known for being fierce warriors, contemporary Turkmen in Afghanistan are primarily farmer-herdsmen.پښتوپه افغانستان کې اوسني ترکمنان چې پخوا د سختو جنګیالیو په نوم پیژندل کېدل، په عمده توګه بزګران او څارونکي دي.دریترکمن های معاصر در افغانستان که قبلاً یک قوم کوچکی بودند و به جنگجویان بی رحمانه اش مشهور بودند، عمدتاً کشاورز و چوپان هستند. آنها سهم قابل توجهی در اقتصاد ملی دارند.^[3]EnglishThey are significant contributors to the national economy.پښتودوی د ملي اقتصاد لپاره د پام وړ مرسته کونکي دي.دریآنها سهم قابل توجهی در اقتصاد ملی دارند. ترکمن ها گوسفند کاراکول را به افغانستان معرفی کردند.^[3]^[9]EnglishThe Turkmen introduced karakul sheep to Afghanistan.پښتوترکمنانو د کاراکل پسونه افغانستان ته معرفي کړل.دریترکمن ها گوسفند کاراکول را به افغانستان معرفی کردند. آنها به خوبی برای ساخت فرش ها شناخته شده اند، که همراه با پوست های کاراکول، به عنوان کالا های اصلی صادرات ارز سخت عمل می کنند.^[3]^[5]EnglishThey are well-known for making carpets, which, along with karakul pelts, serve as major hard currency export commodities.پښتودوی د فرشونو جوړولو لپاره ښه پیژندل شوي، کوم چې د کاراکل چرمونو سره یوځای، د سخت اسعارو صادراتو عمده توکو په توګه کار کوي.دریآنها به خوبی برای ساخت فرش ها شناخته شده اند، که همراه با پوست های کاراکول، به عنوان کالا های اصلی صادرات ارز سخت عمل می کنند. جواهرات ترکمن ها نیز بسیار با ارزش هستند.^[3]EnglishTurkmen jewelry is also highly prized.پښتود ترکمنستان ګا ګاڼېې هم په لوړه کچه ارزښت لري.دریجواهرات ترکمن ها نیز بسیار با ارزش هستند.