دریایی ها

ریشه های قدیمی، نام دادگاه

دری از فارسی میانه، زبان دربار در سال امپراطوری ساسانی (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی) سرچشمه می گیرد که خود ادامه فارسی باستانی دوره اخمنی ها است.^[1] خانواده زبان های ایرانی که به آن تعلق دارد توسط چوپان های عصر برنز به این منطقه منتقل شده است.EnglishThe Iranian language family to which it belongs was carried into the region by Bronze Age Steppe pastoralists (a migration whose genetic legacy is documented in studies of ancient DNA from the subcontinent).پښتود ایراني ژبو کورنۍ چې دا ورته تړاو لري د برونز دورې د سټیپ څارویو لخوا دې سیمې ته راوړل شوی و.دریخانواده زبان های ایرانی که به آن تعلق دارد توسط چوپان های عصر برنز به این منطقه منتقل شده است. (یک مهاجرت که میراث ژنتیکی آن در مطالعات DNA باستانی از شبه قاره مستند شده است)^[1][6] این یک عضو شاخه ایرانی خانواده زبان های هندو-ایرانی است و به عنوان یک زبان آریایی طبقه بندی می شود.EnglishIt is a member of the Iranian branch of the Indo-Iranian family of languages and is classified as an Aryan (Iranian) language.پښتو(یو مهاجرت چې جنیټیکي میراث یې د فرعي وچې څخه د پخواني DNA په مطالعاتو کې مستند شوی دی) دا د ژبو د هند-ایراني کورنۍ د ایراني څانګې غړی دی او د آریایی ژبو په توګه طبقه بندي کیږي.دری(یک مهاجرت که میراث ژنتیکی آن در مطالعات DNA باستانی از شبه قاره مستند شده است) این یک عضو شاخه ایرانی خانواده زبان های هندو-ایرانی است و به عنوان یک زبان آریایی طبقه بندی می شود. (ایرانی ها) نام داری به احتمال زیاد از دار، "دادگاه" مشتق شده است و در متون جغرافیایی عربی و فارسی قرن دهم در کنار پارسی به عنوان نام جایگزین فارسی جدید ظاهر می شود.EnglishThe name Dari most likely derives from dar, "court" (the language of the royal darbar) and appears in tenth-century Arabic and Persian geographical texts alongside Parsi as an alternative name for New Persian.پښتو(په ایران کې) د دري نوم ډیر احتمال لري د دار، "محکمه" څخه سرچینه اخلي او د نوي فارسي لپاره د بدیل نوم په توګه د پارسي تر څنګ د لسمې پیړۍ عربي او فارسي جغرافیوي متنونو کې څرګندیږي.دری(ایرانی ها) نام داری به احتمال زیاد از دار، "دادگاه" مشتق شده است و در متون جغرافیایی عربی و فارسی قرن دهم در کنار پارسی به عنوان نام جایگزین فارسی جدید ظاهر می شود. (زبان دربار سلطنتی) در استفاده قرون وسطی به طور خاص به ثبت ادبی و اداری اشاره داشت که از دربار های شرق ایران و خراسان گسترش یافت و جای زبان های قبلی شرقی ایرانی مانند بکتریا، خوارزمی و سوغدی را گرفت زیرا فتوحات عرب-اسلامی آن را در سراسر آسیای مرکزی به ارمغان آوردند.EnglishIn medieval usage it referred specifically to the literary and administrative register that spread from the courts of eastern Iran and Khorasan, replacing earlier Eastern Iranian languages such as Bactrian, Khwarezmian, and Sogdian as the Arab-Islamic conquests carried it across Central Asia.پښتو(د شاهي دربار ژبه) په مینځنۍ پیړۍ کې دا په ځانګړي ډول ادبي او اداري راجستر ته اشاره کوي چې د ختیځ ایران او خراسان محکمو څخه خپریږي، د پخوانیو ختیځ ایراني ژبو لکه بکټریا، خوارزمي، او سوګډیان ځای په ځای کوي ځکه چې عربي - اسلامي فتحې دا په مرکزي آسیا کې لیږدولې.دری(زبان دربار سلطنتی) در استفاده قرون وسطی به طور خاص به ثبت ادبی و اداری اشاره داشت که از دربار های شرق ایران و خراسان گسترش یافت و جای زبان های قبلی شرقی ایرانی مانند بکتریا، خوارزمی و سوغدی را گرفت زیرا فتوحات عرب-اسلامی آن را در سراسر آسیای مرکزی به ارمغان آوردند. بعضی گزارش ها نشان می دهند که زبان در این شکل در دهه ۸۰۰ در مناطق سیستان، توس، هری، مارو، بلخ، بادغیس و سوغد (خراسان تاریخی) ظاهر شد.EnglishSome accounts suggest the language emerged in this form in the 800s in the Sistan, Tus, Heray, Marw, Balkh, Badghis, and Soghd regions (historical Khorasan).پښتوځینې حسابونه وړاندیز کوي چې ژبه په ۸۰۰s کې په سیستاني، توس، هری، مارو، بلخ، بادغیس، او سوګډ سیمو (تاریخی خراسان) کې په دې ب راپورته شويه راپورته شوې.دریبعضی گزارش ها نشان می دهند که زبان در این شکل در دهه ۸۰۰ در مناطق سیستان، توس، هری، مارو، بلخ، بادغیس و سوغد (خراسان تاریخی) ظاهر شد.

یک نام انتخاب شده، یک بحث حل نشده

تنوع محلی فارسی در افغانستان در قانون اساسی های متوالی اوایل قرن بیستم فارسی نامیده می شد.^[2]EnglishThe local variety of Persian in Afghanistan was called Farsi in successive constitutions of the early twentieth century.پښتوپه افغانستان کې د پارسي ژبې ځايي ډول د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په پرله پسې اساسي قانون کې فارسي نومول شوی و.دریتنوع محلی فارسی در افغانستان در قانون اساسی های متوالی اوایل قرن بیستم فارسی نامیده می شد. در سال ۱۹۶۴، تحت حکومت پادشاه ظاهر شاه، مجمع قانون اساسی به عنوان یک سازش سیاسی نام آن را دری نامید: رهبران پشتون تلاش کردند تا فارسی افغانستان را از فارسی ایران جدا کنند و یک هویت ملی مستقل را تقویت کنند، در حالی که زبان های فارسی نام قدیمی را به عنوان سازشی که وضعیت هر دو زبان را حفظ می کرد، پذیرفتند.EnglishIn 1964, under King Zahir Shah, the constitutional assembly renamed it Dari as a political compromise: Pashtun leaders sought to distance Afghan Persian from Iran's Farsi and bolster an independent national identity, while Persian speakers accepted the older name as a compromise that preserved both languages' status.پښتوپه ۱۹۶۴ کې، د پاچا ظاهر شاه په مشرۍ، اساسي قانون اسمبلۍ دا د سیاسي جوړجاړي په توګه دري نوم کړ: د پښتون مشرانو هڅه وکړه چې د ایران فارسي څخه افغان فارسي لرې کړي او خپلواک ملي هویت پیاوړی کړي، پداسې حال کې چې د فارسي خبرې کونکو زوړ نوم د جوړجاړي په توګه ومنله چې د دواړو ژبو حیثیت یې ساتلی.دریدر سال ۱۹۶۴، تحت حکومت پادشاه ظاهر شاه، مجمع قانون اساسی به عنوان یک سازش سیاسی نام آن را دری نامید: رهبران پشتون تلاش کردند تا فارسی افغانستان را از فارسی ایران جدا کنند و یک هویت ملی مستقل را تقویت کنند، در حالی که زبان های فارسی نام قدیمی را به عنوان سازشی که وضعیت هر دو زبان را حفظ می کرد، پذیرفتند. این اصطلاح از آن زمان به بعد مورد بحث قرار گرفته است.EnglishThe term has remained contested ever since.پښتودا اصطلاح له هغه وخت راهیسې لانجمن پاتې شوې.دریاین اصطلاح از آن زمان به بعد مورد بحث قرار گرفته است. بسیاری از سخنرانان فارسی افغان (به ویژه در کابل و غرب) هنوز فارسی را ترجیح می دهند و استدلال می کنند که دری و فارسی همان زبانی هستند که در سراسر ایران، افغانستان و تاجیکستان با حداقل تفاوت در سوابق رسمی صحبت می شود.^[5]EnglishMany Afghan Persian speakers (particularly in Kabul and the west) still prefer Farsi, arguing that Dari and Farsi are the same language spoken across Iran, Afghanistan, and Tajikistan with minimal differences in formal registers.پښتوډیری افغان فارسي خبرې کونکي (په ځانګړي توګه په کابل او لویدیز کې) لاهم فارسي غوره ګ،ي، او استدلال کوي چې دري او فارسي په ایران، افغانستان او تاجکستان کې ورته ژبه ده چې په رسمي راجسترونو کې لږ توپیر لري.دریبسیاری از سخنرانان فارسی افغان (به ویژه در کابل و غرب) هنوز فارسی را ترجیح می دهند و استدلال می کنند که دری و فارسی همان زبانی هستند که در سراسر ایران، افغانستان و تاجیکستان با حداقل تفاوت در سوابق رسمی صحبت می شود. زبان شناسان به طور کلی موافقند که قابلیت تفاهم متقابل تقریباً کامل است؛ بحث نامگذاری فیس بوک در سال ۲۰۱۷ بی بی سی دری/فارسی نشان داد که این بحث تا چه حد خام باقی مانده است.^[3]EnglishLinguists broadly agree that mutual intelligibility is near-total; the 2017 BBC Dari/Farsi Facebook naming controversy demonstrated how raw the debate remains.پښتوژبپوهان په پراخه کچه موافق دي چې دوه اړخیز پوهاوی نږدې بشپړ دی؛ د ۲۰۱۷ بی بی سی دري / فارسي فیسبوک نوم لانجې ښودلې چې بحث څومره خام پاتې دی.دریزبان شناسان به طور کلی موافقند که قابلیت تفاهم متقابل تقریباً کامل است؛ بحث نامگذاری فیس بوک در سال ۲۰۱۷ بی بی سی دری/فارسی نشان داد که این بحث تا چه حد خام باقی مانده است. از سال ۱۹۶۴، این نام رسمی در افغانستان برای زبان فارسی است که در آنجا صحبت می شود، یک "اصطلاح سیاسی" برای تمایز آن از فارسی ایرانی در میان تلاش ها برای تأیید هویت زبانی ملی است.^[1][4]EnglishSince 1964, it has been the official name in Afghanistan for the Persian spoken there, a "political term" intended to distinguish it from Iranian Persian amid efforts to assert national linguistic identity.پښتوله ۱۹۶۴ راهیسې، دا په افغانستان کې د فارسي ژبې رسمي نوم دی چې هلته ویل کیږي، یو "سیاسي اصطلاح" چې هدف یې د ملي ژبني هویت ټینګولو هڅو په جریان کې دا د ایراني فارسي څخه توپیر کول دي.دریاز سال ۱۹۶۴، این نام رسمی در افغانستان برای زبان فارسی است که در آنجا صحبت می شود، یک "اصطلاح سیاسی" برای تمایز آن از فارسی ایرانی در میان تلاش ها برای تأیید هویت زبانی ملی است.

یک زبان مشترک، نه فقط زبان یک قوم

تقریباً ۲۵-۵۰ درصد افغان ها به زبان دری به عنوان زبان اول صحبت می کنند اما ۷۸ درصد از جمعیت آن را درک می کنند و آن را به زبان واقعی کشور تبدیل می کنند. بسیاری از پشتون های شهری دو زبانه هستند و برخی به طور انحصاری به زبان دری صحبت می کنند.EnglishRoughly 25-50 per cent of Afghans speak Dari as a first language (ethnic Tajiks, Hazaras, and Aimaqs among them) yet up to 78 per cent of the population understands it, making it the country's true lingua franca. Many urban Pashtuns are bilingual, and some speak Dari exclusively.پښتوشاوخوا ۲۵-۵۰ سلنه افغانان د لومړۍ ژبې په توګه دري ژبه خبرې کوي، خو تر ۷۸ سلنې پورې وګړي په دې ژبه پوهېږي، چې دا د هېواد اصلي ژبه ګرځوي. ډیری ښاري پښتانه دوه ژبني دي، او ځینې یې یوازې په دري ژبه خبرې کوي.دریتقریباً ۲۵-۵۰ درصد افغان ها به زبان دری به عنوان زبان اول صحبت می کنند اما ۷۸ درصد از جمعیت آن را درک می کنند و آن را به زبان واقعی کشور تبدیل می کنند. بسیاری از پشتون های شهری دو زبانه هستند و برخی به طور انحصاری به زبان دری صحبت می کنند. (تاجیک های قومی، هزاره ها و آیماق ها در میان آنها)^[1] این یک زبان مشترک بین گروه های قومی مختلف کشور است.EnglishIt is a shared language between the country's different ethnic groups.پښتو(قومي تاجکان، هزاره ګان، او د هغوی په منځ کې ایماک) دا د هیواد د بیلابیلو توکمیزو ډلو ترمینځ مشترکه ژبه ده.دری(تاجیک های قومی، هزاره ها و آیماق ها در میان آنها) این یک زبان مشترک بین گروه های قومی مختلف کشور است. لهجه کابولی از زمانی که رادیو افغانستان در دهه ۱۹۴۰ شروع به پخش به زبان کابولی دری کرد، استاندارد شده است و رادیو های خصوصی از سال ۲۰۰۳ این شیوه را ادامه داده اند.EnglishThe Kabuli dialect has been the standard since Radio Afghanistan began broadcasting in Kabuli Dari in the 1940s, and private broadcasters have continued the practice since 2003.پښتود کابلۍ لهجه له هغه وخت راهیسې چې د افغانستان راډیو په ۱۹۴۰ لسیزه کې په کابلۍ دري ژبه خپرونې پیل کړې، معیاري ده، او خصوصي خپرونکو له ۲۰۰۳ راهیسې دا عمل ته دوام ورکړی دی.دریلهجه کابولی از زمانی که رادیو افغانستان در دهه ۱۹۴۰ شروع به پخش به زبان کابولی دری کرد، استاندارد شده است و رادیو های خصوصی از سال ۲۰۰۳ این شیوه را ادامه داده اند. دری شامل چندین گویش منطقه ای، مانند تنوع جنوب شرقی، تنوع مرکزی و تنوع جنوب غربی است. (نوع غربی (از جمله ایماق)) (از جمله کابولی) (شامل هازاراجی ها) (از جمله سیستانی)^[7] هزراجی به یک گروه لهجه های پارسی دری اشاره دارد.^[8][11] تنوع کابولی به عنوان اساس اعتبار فارسی استاندارد افغان که در نشر، دولت و آموزش استفاده می شود، عمل می کند.^[9][12][13]

نویسندگی و زبان شناسی

دری از راست به چپ با یک الفبای عربی اصلاح شده نوشته می شود که از ۳۲ حرف تشکیل شده است.^[16]EnglishDari is written from right to left in a modified Arabic alphabet, which consists of 32 letters.پښتودري له ښي خوا څخه کیڼ لوري ته په یو بدل شوي عربي الفبا کې لیکل کیږي، چې ۳۲ حروف لري.دریدری از راست به چپ با یک الفبای عربی اصلاح شده نوشته می شود که از ۳۲ حرف تشکیل شده است. گفتار رسمی دری به زبان ادبی نزدیک تر از اشکال گفتاری است.^[10][14][15]EnglishFormal Dari speech is closer to the literary language than colloquial forms.پښتود دري رسمي ژبه د عامې خبرې په پرتله ادبي ژبې ته نږدې ده.دریگفتار رسمی دری به زبان ادبی نزدیک تر از اشکال گفتاری است. این نوع از فارسی تاجیک با فارسی تاجیک نزدیک ترین ارتباط دارد و این دو زبان دارای بسیاری از شباهت های تلفظی و لغوی هستند.^[7]EnglishThe variety is most closely related to Tajiki Persian, and the two share many phonological and lexical similarities.پښتودا ډول له تاجک فارسي سره نږدې تړاو لري، او دواړه ډیری غږیز او لغوي ورته والي شریکوي.دریاین نوع از فارسی تاجیک با فارسی تاجیک نزدیک ترین ارتباط دارد و این دو زبان دارای بسیاری از شباهت های تلفظی و لغوی هستند. این زبان دارای تعداد قابل توجهی از کلمات وام گرفته شده عربی و فارسی است.EnglishThe language features a significant number of Arabic and Persian loanwords.پښتوپه دې ژبه کې د عربي او فارسي ژبو ډېرې کلمې شاملې دي.دریاین زبان دارای تعداد قابل توجهی از کلمات وام گرفته شده عربی و فارسی است. علاوه بر نقش اش در حکومت و آموزش، دری به عنوان یک وسیله تدریس در مکتب افغانستان عمل می کند.EnglishIn addition to its role in government and education, Dari serves as a medium of instruction in Afghan schools.پښتود حکومت او ښوونې او روزنې په برخه کې د دې رول ترڅنګ، دري په افغان ښوونځیو کې د ښوونې او روزنې د یوې وسیلې په توګه کار کوي.دریعلاوه بر نقش اش در حکومت و آموزش، دری به عنوان یک وسیله تدریس در مکتب افغانستان عمل می کند.

ادبیات

از نظر تاریخی، دری یک رسانه مهم برای شعر فارسی بوده است.EnglishHistorically, Dari has been a significant medium for Persianate poetry.پښتوله تاریخي پلوه، دري د فارسي شعر لپاره یو مهم مینځپانګه وه.دریاز نظر تاریخی، دری یک رسانه مهم برای شعر فارسی بوده است. معماران قابل توجه اولیه ادبیات دری شامل شاعران مانند انصوری بلخی، اسجدی و فاروقی می باشند.EnglishNotable early exponents of Dari literature include poets such as Ansuri Balkhi, Asjadi, and Farrukhi.پښتود دري ادبیاتو د پام وړ لومړني استازو کې شاعران شامل دي لکه انصوري بلخي، اسجادي، او فاروخي.دریمعماران قابل توجه اولیه ادبیات دری شامل شاعران مانند انصوری بلخی، اسجدی و فاروقی می باشند. انوری بلخی به عنوان یکی از پیشرو ترین پانگیریست ها در تاریخ ادبیات دری شناخته می شد، که اغلب قاسیده های بیش از دوصد سطر را تولید می کرد.EnglishAnvari Balkhi was regarded as one of the foremost panegyrists in the history of Dari literature, frequently producing Qasidas of more than two hundred lines.پښتوانواري بلخي د دري ادبیاتو په تاریخ کې یو له مخکښو پانګیرستانو څخه ګڼل کیده، چې په مکرر ډول یې د دوه سوو څخه ډیر کرښو قاسیده تولید کړې.دریانوری بلخی به عنوان یکی از پیشرو ترین پانگیریست ها در تاریخ ادبیات دری شناخته می شد، که اغلب قاسیده های بیش از دوصد سطر را تولید می کرد.

منابع

1. Dari language — Encyclopaedia Britannica
2. Dari (Persian) — Wikipedia
3. Dari or Farsi? Afghanistan's Long-Simmering Language Dispute — RFE/RL
4. What's in a Name? — SOAS Mulosige
5. PERSIAN, FARSI, DARI, TAJIKI — Perry, University of Pennsylvania
6. The formation of human populations in South and Central Asia — Narasimhan et al. (2019), Science
7. Dari - Wikipedia
8. Hazaragi dialects
9. Dari — Persian dialect — Dialect Atlas
10. Dari Language - Structure, Writing & Alphabet - MustGo
11. Hazaragi — Persian dialect — Dialect Atlas
12. Kabuli — Persian dialect — Dialect Atlas
13. Farsi vs Kabuli — Persian dialects compared — Dialect Atlas
14. Dari for Travelers: Afghan Persian vs Iranian Farsi
15. AI Dari Speaking Practice: Ezafe Construction, Guttural Consonants, and Afghan Persian Fluency
16. The Barbari Alphabet - Dari Persian Letters, Vowels, Consonants & more