کابل

منشاء های باستانی

کابل در ریگ ودا به عنوان کوبه و در آواستا ذکر شده است که این شهر را به یکی از قدیمی ترین شهر های سکونت یافته در آسیای مرکزی تبدیل می کند.EnglishKabul is mentioned in the Rigveda as Kubha and in the Avesta, making it one of the oldest continuously inhabited cities in Central Asia.پښتوکابل په ریګویډا کې د کوبا په نوم یاد شوی او په ایوستا کې، دا په مرکزي آسیا کې یو له پخوانیو په دوامداره توګه میشته ښارونو څخه جوړوي.دریکابل در ریگ ودا به عنوان کوبه و در آواستا ذکر شده است که این شهر را به یکی از قدیمی ترین شهر های سکونت یافته در آسیای مرکزی تبدیل می کند. این بخشی از امپراطوری مدیون (حدود ۶۷۸ تا ۵۴۹ قبل از میلاد) بود، سپس Achaemenid Empire، توسط داریوس بزرگ به عنوان یکی از بیست و نه ولایت او ذکر شده است. الکساندر کبیر در سال ۳۳۰ قبل از میلاد از این شهر عبور کرد؛ این شهر بعداً تحت امپراطوری موریا، در سال بکتریا و کوشان ها قرار گرفت، که در زمان حکومت آنها بودیسم شکوفا شد.^[1][3]EnglishAlexander the Great passed through in 330 BC; the city later came under the Maurya Empire, the Greco-Bactrian Kingdom, and the Kushans, during whose rule Buddhism flourished.پښتولوی سکندر په ۳۳۰ ق م کې تیر شو؛ ښار وروسته د موریا امپراتورۍ لاندې راغی، بکټریا، او کوشانز، د چا د واکمنۍ پرمهال بودیزم وده وکړه.دریالکساندر کبیر در سال ۳۳۰ قبل از میلاد از این شهر عبور کرد؛ این شهر بعداً تحت امپراطوری موریا، در سال بکتریا و کوشان ها قرار گرفت، که در زمان حکومت آنها بودیسم شکوفا شد.

از نابودی مغول ها تا پایتخت مغول ها

چنگیز خان در سال ۱۲۲۰ کابل را تخریب کرد، اما این شهر بهبود یافت و در قرن چهاردهم یک مرکز بزرگ تجاری تحت حکومت تیمور بود.EnglishGenghis Khan destroyed Kabul in 1220, but the city recovered and by the fourteenth century was a major trading centre under Timur.پښتوچنګیز خان په ۱۲۲۰ کې کابل ویجاړ کړ، مګر ښار بیرته راګرځیدلی او د څوارلسمې پیړۍ په جریان کې د تیمور لاندې د سوداګرۍ لوی مرکز و.دریچنگیز خان در سال ۱۲۲۰ کابل را تخریب کرد، اما این شهر بهبود یافت و در قرن چهاردهم یک مرکز بزرگ تجاری تحت حکومت تیمور بود. در سال ۱۵۰۴ بابر آن را از سلسله ارغون ها تصرف کرد و آن را مقر اصلی خود ساخت. این شهر یکی از شهر های اصلی مغول ها و پایتخت تابستانی بود.^[1][4]EnglishIn 1504 Babur captured it from the Arghun dynasty and made it his headquarters; it became one of the principal Mughal cities and a summer capital.پښتوپه ۱۵۰۴ کې بابر دا د ارغون سلسله څخه ونیوله او د هغه مرکز یې جوړ کړ. دا یو له اصلي مغل ښارونو او د دوبي پلازمینې څخه شو.دریدر سال ۱۵۰۴ بابر آن را از سلسله ارغون ها تصرف کرد و آن را مقر اصلی خود ساخت. این شهر یکی از شهر های اصلی مغول ها و پایتخت تابستانی بود.

عصر دورانی و پایتخت دائمی

در سال ۱۷۳۸ قادر شاه پایتخت افغانستان را در دست گرفت و در سال ۱۷۴۷ احمد شاه درانی اش را قسمت امپراطوری دورانی اش کرد.EnglishIn 1738 Nader Shah seized Kabul, and in 1747 Ahmad Shah Durrani made it part of his Durrani Empire.پښتوپه ۱۷۳۸ کې نادر شاه کابل ونیو، او په ۱۷۴۷ کې احمد شاه دراني دا د هغه د دراني امپراتورۍ برخه جوړ کړه.دریدر سال ۱۷۳۸ قادر شاه پایتخت افغانستان را در دست گرفت و در سال ۱۷۴۷ احمد شاه درانی اش را قسمت امپراطوری دورانی اش کرد. در سال ۱۷۷۶ تیمور شاه درانی پایتخت را از قندهار به کابل منتقل کرد و نقش دائمی شهر را به عنوان مرکز سیاسی افغانستان تاسیس کرد.^[1][2]EnglishIn 1776 Timur Shah Durrani transferred the capital from Kandahar to Kabul, establishing the city's permanent role as the political centre of Afghanistan.پښتوپه ۱۷۷۶ کې، تيمور شاه دراني پلازمینه له کندهار څخه کابل ته واستوله، چې د افغانستان د سیاسي مرکز په توګه د ښار دایمي رول رامینځته کړ.دریدر سال ۱۷۷۶ تیمور شاه درانی پایتخت را از قندهار به کابل منتقل کرد و نقش دائمی شهر را به عنوان مرکز سیاسی افغانستان تاسیس کرد.

جنگ ها و مدرن سازی

کابل در جریان هر دو جنگ انگلیسی-افغان (۱۸۳۹ تا ۱۸۴۲، ۱۸۷۸ تا ۱۸۸۰) توسط نیروهای بریتانیایی اشغال شد و تخریب قابل توجهی را متحمل شد (از جمله سوزاندن بازار چار چتا در سال ۱۸۴۲، بهترین بازار پوشیده شده شهر که توسط فرماندار مغول علی ماردن خان در قرن هفدهم ساخته شده بود).EnglishKabul was occupied by British forces during both Anglo-Afghan Wars (1839–42, 1878–80), suffering significant destruction (including the burning of the Char Chatta bazaar in 1842, the city's finest covered marketplace built by the Mughal governor Ali Mardan Khan in the seventeenth century).پښتوکابل د انګلیس - افغان جګړو (۱۸۳۹ تر ۱۸۴۲، ۱۸۷۸ تر ۱۸۸۰) په جریان کې د برتانیا ځواکونو لخوا نیول شوی و، چې د پام وړ ویجاړتیا یې درلوده (په ۱۸۴۲ کې د چار چټا بازار سوځولو په شمول، د ښار ترټولو غوره پوښل شوی بازار چې په اوولسمه پیړۍ کې د مغل والي علي مردان خان لخوا جوړ شوی و).دریکابل در جریان هر دو جنگ انگلیسی-افغان (۱۸۳۹ تا ۱۸۴۲، ۱۸۷۸ تا ۱۸۸۰) توسط نیروهای بریتانیایی اشغال شد و تخریب قابل توجهی را متحمل شد (از جمله سوزاندن بازار چار چتا در سال ۱۸۴۲، بهترین بازار پوشیده شده شهر که توسط فرماندار مغول علی ماردن خان در قرن هفدهم ساخته شده بود). در زمان امیر عبدالرحمن خان (۱۸۸۰ تا ۱۹۰۱) این شهر با یک ساحه کابل (قلعه) جدید، کارگاه ها و ترکیبی از معماری آسیای مرکزی، بریتانیایی-هندی و اروپایی بازسازی شد.EnglishUnder Amir Abdur Rahman Khan (1880–1901) the city was rebuilt with a new Arg (citadel), workshops, and a combination of Central Asian, British-Indian, and European architecture.پښتود امیر عبدالرحمن خان (۱۸۸۰ تر ۱۹۰۱) لاندې ښار د نوي کابل ارګ (قلعه)، ورکشاپونو، او د مرکزي آسیا، برتانیا - هندي، او اروپایی معمارۍ ترکیب سره بیا جوړ شو.دریدر زمان امیر عبدالرحمن خان (۱۸۸۰ تا ۱۹۰۱) این شهر با یک ساحه کابل (قلعه) جدید، کارگاه ها و ترکیبی از معماری آسیای مرکزی، بریتانیایی-هندی و اروپایی بازسازی شد. امیر یک ارتش مدرن، یک سیستم مالیاتی در سراسر کشور و یک شبکه از والیت های استانی را ایجاد کرد که همه آنها در کابل متمرکز بودند.^[1][2]EnglishThe Amir established a modern army, a nationwide tax system, and a network of provincial governorates, all centred on Kabul.پښتوامیر یو عصري پوځ، د ټول هیواد مالیه سیسټم، او د ولایتي والیتونو شبکه جوړه کړه، چې ټول یې په کابل کې متمرکز وو.دریامیر یک ارتش مدرن، یک سیستم مالیاتی در سراسر کشور و یک شبکه از والیت های استانی را ایجاد کرد که همه آنها در کابل متمرکز بودند.

پادشاه امان الله (۱۹۱۹ تا ۱۹۲۹) برنامه مدرن سازی را ادامه داد.EnglishKing Amanullah (1919–1929) continued the modernisation agenda.پښتوپاچا امان الله (۱۹۱۹ تر ۱۹۲۹) د عصري کولو اجنډا ته دوام ورکړ.دریپادشاه امان الله (۱۹۱۹ تا ۱۹۲۹) برنامه مدرن سازی را ادامه داد. او ساختمان قصر دارول امان را که در دهه ۱۹۲۰ با کمک های آلمانی و فرانسوی ساخته شده بود، به عنوان مرکز یک پایتخت اداری جدید و محل ملاقات اولین پارلمان افغانستان در نظر گرفت.^[1]EnglishHe commissioned the Darul Aman Palace, a grand neoclassical structure built in the 1920s with German and French assistance, intended as the centrepiece of a new administrative capital and the meeting place of Afghanistan's first parliament.پښتوهغه دارالامان ماڼۍ، د ۱۹۲۰ لسیزې په اوږدو کې د آلمان او فرانسې په مرسته جوړ شوی، د نوي اداري پلازمینې مرکز او د افغانستان د لومړي پارلمان د غونډې ځای په توګه ټاکل شوی.دریاو ساختمان قصر دارول امان را که در دهه ۱۹۲۰ با کمک های آلمانی و فرانسوی ساخته شده بود، به عنوان مرکز یک پایتخت اداری جدید و محل ملاقات اولین پارلمان افغانستان در نظر گرفت. امان الله همچنان اصلاحات آموزشی و اجتماعی را دنبال کرد، اگرچه آنها مخالفت محافظه کارانه را برانگیختند که در نهایت در سال ۱۹۲۹ به تاج و تخت او منجر شد.^[4]EnglishAmanullah also pursued educational and social reforms, though they provoked conservative opposition that ultimately cost him the throne in 1929.پښتوامان الله همدارنګه تعلیمي او ټولنیز اصلاحات تعقیب کړل، که څه هم دوی محافظه کار مخالفت راپارولی چې په پای کې یې په ۱۹۲۹ کې هغه ته د تخت لګښت ورکړ.دریامان الله همچنان اصلاحات آموزشی و اجتماعی را دنبال کرد، اگرچه آنها مخالفت محافظه کارانه را برانگیختند که در نهایت در سال ۱۹۲۹ به تاج و تخت او منجر شد.

این شهر برای دیپلماسی بین المللی باز شد و به سرعت در زمان ظهیر شاه (۱۹۳۳ تا ۱۹۷۳) مدرن شد و به شمال رودخانه کابل گسترش یافت. در دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، کابل به عنوان یک توقفگاه در مسیر هیپی، لقب "پاریس آسیای مرکزی" را کسب کرد.^[1][4]EnglishIn the 1960s and 1970s Kabul earned the nickname "Paris of Central Asia" as a stop on the Hippie Trail.پښتوپه ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ لسیزو کې کابل د هیپي په لار کې د یوه تمځای په توګه "د مرکزي آسیا پاریس" لقب ترلاسه کړ.دریدر دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، کابل به عنوان یک توقفگاه در مسیر هیپی، لقب "پاریس آسیای مرکزی" را کسب کرد.

درگیری ها و بازیابی

انقلاب ساور ها از ۲۷ اپریل ۱۹۷۸ یک نقطه عطف را نشان داد: افسران کمونیستی حزب دموکراتیک مردم افغانستان (PDPA) رئیس جمهور محمد داود خان را سرنگون کردند و او را ترور کردند و جمهوری دموکراتیک افغانستان را تاسیس کردند.^[1]EnglishThe Saur Revolution of 27 April 1978 marked a turning point: communist officers of the People's Democratic Party of Afghanistan (PDPA) overthrew and assassinated President Muhammad Daud Khan, establishing the Democratic Republic of Afghanistan.پښتود ۱۹۷۸ کال د اپریل په ۲۷ نیټه د ساور انقلاب یو مهم ټکی و: د افغانستان د خلکو دیموکراتیک ګوند (PDPA) کمونیست افسرانو ولسمشر محمد داود خان له مینځه وړل او ترور وکړ، د افغانستان ډیموکراتیک جمهوریت رامینځته کول.دریانقلاب ساور ها از ۲۷ اپریل ۱۹۷۸ یک نقطه عطف را نشان داد: افسران کمونیستی حزب دموکراتیک مردم افغانستان (PDPA) رئیس جمهور محمد داود خان را سرنگون کردند و او را ترور کردند و جمهوری دموکراتیک افغانستان را تاسیس کردند. جنگ شوروی و جنگ افغانستان (۱۹۷۸ تا ۱۹۹۲) (۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹) کابل را به یک میدان نبرد تبدیل کرد؛ قدرت هوایی و توپخانه شوروی محله های تحت کنترل جنگجویان مجاهدین را ویران کرد، در حالی که زیرساخت های شهر تحت سال ها محاصره فرو ریخت.^[2]

پس از عقب نشینی شوروی در سال ۱۹۸۹، دولت کمونیستی تا سال ۱۹۹۲ ادامه داشت، زمانی که جناح های مجاهدین وارد شهر شدند و یک جنگ داخلی ویرانگر را آغاز کردند.EnglishAfter the Soviet withdrawal in 1989, the communist government held on until 1992, when mujahideen factions entered the city and inaugurated a devastating civil war.پښتوپه ۱۹۸۹ کال کې د شوروي له وتلو وروسته، کمونیستي حکومت تر ۱۹۹۲ کال پورې دوام درلود، کله چې د مجاهدینو ډلو ښار ته ننوتل او ویجاړونکې کورنۍ جګړه یې پیل کړه.دریپس از عقب نشینی شوروی در سال ۱۹۸۹، دولت کمونیستی تا سال ۱۹۹۲ ادامه داشت، زمانی که جناح های مجاهدین وارد شهر شدند و یک جنگ داخلی ویرانگر را آغاز کردند. جمعیت کابل به نصف کاهش یافت زیرا ساکنان از درگیری های بین جنگجویان رقیب فرار کردند و بسیاری از زیرساخت های باقیمانده شهر تخریب شد.^[1]EnglishKabul's population halved as residents fled the fighting between rival warlords, and much of the city's remaining infrastructure was destroyed.پښتود کابل نفوس نیمایي ته راټیټ شو ځکه چې اوسیدونکي د سیال جنګسالارانو ترمینځ جګړو څخه تښتیدلي، او د ښار پاتې زیربنا ډیری برخه ویجاړه شوې.دریجمعیت کابل به نصف کاهش یافت زیرا ساکنان از درگیری های بین جنگجویان رقیب فرار کردند و بسیاری از زیرساخت های باقیمانده شهر تخریب شد. گروه طالبان در سپتامبر ۱۹۹۶ کابل را تصرف کرد، حکومت سختگیرانه ای را بر آن ها تحمیل کرد و مجتمع زیارتگاه هزاره ها در مسجد آبی مزار شریف را در انتقام از تصرف آن شهر ویران کرد.^[4]EnglishThe Taliban captured Kabul in September 1996, imposing strict rule and destroying the Hazara shrine complex at Mazar-i-Sharif in retaliation for that city's capture.پښتوطالبانو ډله د ۱۹۹۶ کال په سپتمبر کې کابل ونیو، سخته واکمني یې وټاکله او په مزار شریف نیلي جومات کې د هزاره زیارت کمپلیکس یې د دې ښار د نیولو لپاره د غچ اخیستو په توګه ویجاړ کړ.دریگروه طالبان در سپتامبر ۱۹۹۶ کابل را تصرف کرد، حکومت سختگیرانه ای را بر آن ها تحمیل کرد و مجتمع زیارتگاه هزاره ها در مسجد آبی مزار شریف را در انتقام از تصرف آن شهر ویران کرد.

نیروهای امریکایی و اتحاد شمالی طالبان را در اواخر سال ۲۰۰۱ برکنار کردند.EnglishUS forces and the Northern Alliance ousted the Taliban in late 2001.پښتوامریکايي ځواکونو او شمالي ټلوالې د ۲۰۰۱ کال په وروستیو کې طالبان له واکه لرې کړل.درینیروهای امریکایی و اتحاد شمالی طالبان را در اواخر سال ۲۰۰۱ برکنار کردند. کابل تحت حکومت جمهوری اسلامی (۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱) بازسازی قسمتی را تجربه کرد، اما فساد، ناامنی، و سیل برگشتگان پیشرفت را محدود کرد.EnglishKabul underwent partial reconstruction under the Islamic Republic (2001–2021), but corruption, insecurity, and a flood of returnees constrained progress.پښتوکابل د اسلامي جمهوریت (۲۰۰۱ تر ۲۰۲۱) په دوره کې یو څه بیا رغونه وکړه، مګر فساد، ناامني، او د راستنیدونکو سیلاب پرمختګ محدود کړ.دریکابل تحت حکومت جمهوری اسلامی (۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱) بازسازی قسمتی را تجربه کرد، اما فساد، ناامنی، و سیل برگشتگان پیشرفت را محدود کرد. در ۱۵ اگست ۲۰۲۱، طالبان کابل را با سرعت شگفت انگیزی پس گرفتند، زیرا عقب نشینی ایالات متحده سریع تر شد و به جمهوری پایان داد.^[1][2]EnglishOn 15 August 2021 the Taliban retook Kabul with startling speed as the US withdrawal accelerated, ending the republic.پښتود ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵، طالبانو کابل په حیرانونکي سرعت سره بیرته واخیست کله چې د متحده ایالاتو وتل ګړندي شول، او جمهوریت یې پای ته ورساوه.دریدر ۱۵ اگست ۲۰۲۱، طالبان کابل را با سرعت شگفت انگیزی پس گرفتند، زیرا عقب نشینی ایالات متحده سریع تر شد و به جمهوری پایان داد.

جاذبه ها

مکان های کلیدی شامل ساحه کابل (قصر ریاست جمهوری)، باغ های بابر، قصر باغ بالا، قصر دارول امان، قلعه بالا حصار، موزه ملی، مسجد پل خیستی و مسجد شاه دو شمشیر است.^[1][4]EnglishKey sites include the Arg (Presidential Palace), the Gardens of Babur, Bagh-e Bala Palace, Darul Aman Palace, the Bala Hisar citadel, the National Museum, Pul-e Khishti Mosque, and Shah-Do Shamshira Mosque.پښتومهم ځایونه په کې شامل دي کابل ارګ (د ولسمشرۍ ماڼۍ)، بابر باغونه، باغ باله ماڼۍ، دارالامان ماڼۍ، د باله هیسار قلعې، ملي موزیم، د پل خشتي جومات، او شاه دو شمشیره جومات.دریمکان های کلیدی شامل ساحه کابل (قصر ریاست جمهوری)، باغ های بابر، قصر باغ بالا، قصر دارول امان، قلعه بالا حصار، موزه ملی، مسجد پل خیستی و مسجد شاه دو شمشیر است.

منابع

1. Kabul — Wikipedia
2. Kabul — Encyclopaedia Britannica
3. KABUL iii. Historical Geography — Encyclopaedia Iranica
4. KABUL ii. History — Encyclopaedia Iranica