انسیکلوپدیا افغانیکاEncyclopædia Afghanica

تاریخ · جغرافیا · مردم · فرهنگ · مکان‌ها · زبان‌هاخط زمانیشجره‌نامه‌هافرهنگکتابخانه

هندوکش

هندوکش یک سیستم کوهستانی ۸۰۰ کیلومتری است که از شمال شرقی به جنوب غربی از طریق افغانستان، پاکستان و یک گوشه از تاجیکستان جریان دارد.EnglishThe Hindu Kush is an 800-kilometre mountain system running northeast to southwest across Afghanistan, Pakistan, and a corner of Tajikistan (up to 240 kilometres wide where it is broadest).پښتود هندوکش غرونه د شمال ختیځ څخه سویل لویدیځ ته د افغانستان، پاکستان او د تاجکستان په یوه کونج کې د ۸۰۰ کیلو متره غرونو سیسټم دی.دریهندوکش یک سیستم کوهستانی ۸۰۰ کیلومتری است که از شمال شرقی به جنوب غربی از طریق افغانستان، پاکستان و یک گوشه از تاجیکستان جریان دارد. (تا ۲۴۰ کیلومتر پهن در وسیع ترین نقطه اش)[2] این آب های بزرگ منطقه را تشکیل می دهد: آمو داریا، اوکسوس باستانی، دامنه های شمالی را تخلیه می کند، در حالی که حوضه سیند آب های جنوب را جمع می کند.[1][2]EnglishIt forms the great watershed of the region: the Amu Darya, the ancient Oxus, drains the northern slopes, while the Indus basin collects the waters of the south.پښتو(تر ۲۴۰ کیلو مترو پورې پراخه چې دا تر ټولو پراخه ده) دا د سیمې لوی اوبه جوړوي: امو دریا، پخوانی اکسوس، شمالي لمنې وچوي، پداسې حال کې چې د سندوس حوض د سویل اوبه راټولوي.دری(تا ۲۴۰ کیلومتر پهن در وسیع ترین نقطه اش) این آب های بزرگ منطقه را تشکیل می دهد: آمو داریا، اوکسوس باستانی، دامنه های شمالی را تخلیه می کند، در حالی که حوضه سیند آب های جنوب را جمع می کند. از نظر زمین شناسی، این سلسله کوه ها شبیه همسایه آن، سلسله کوه های کاراکورام است.[1][8] این توسط بعضی از مقامات به عنوان ادامه این محدوده در نظر گرفته شده است.[8][20] این سیستم همچنان به دنبال کوه های هیمالیا از مناطق پامیر در داخل افغانستان دیده می شود.[9][10][11] این ساحه اغلب به عنوان " ستون فقرات " افغانستان توصیف می شود و به طور موثر این کشور را به دو بخش متمایز تقسیم می کند.[11][21]

یک نام جوان با ریشه های قدیمی

با وجود تمام قدمت آن به عنوان یک راهرو، نام خود به طرز شگفت انگیزی دیر است: در هیچ جا در جغرافیان اولیه عرب ظاهر نمی شود و برای اولین بار در قرن چهاردهم، در ابن بطوطه ظاهر می شود.EnglishFor all its antiquity as a corridor, the name itself is surprisingly late: it appears nowhere in the early Arab geographers and surfaces first in the fourteenth century, in Ibn Battuta.پښتود کوریډور په توګه د دې ټول لرغونتوب لپاره، پخپله نوم په حیرانتیا سره ناوخته دی: دا په لومړني عرب جغرافیه پوهانو کې هیڅ ځای نه څرګندیږي او په لومړي ځل په څوارلسمه پیړۍ کې، په ابن بطوطه کې څرګندیږي.دریبا وجود تمام قدمت آن به عنوان یک راهرو، نام خود به طرز شگفت انگیزی دیر است: در هیچ جا در جغرافیان اولیه عرب ظاهر نمی شود و برای اولین بار در قرن چهاردهم، در ابن بطوطه ظاهر می شود. توضیح او ترجمه مشهور "قاتل هندو" را ارائه داد اما دانشمندان دیگر این نام را از هندو کوه، "کوه های هند" گرفته اند، شکل مورد استفاده در دربار مغول توسط ابوالفضل.EnglishHis explanation gave the popular translation "Hindu-killer" (Indian slaves carried toward Turkestan died in the killing cold of the passes) but other scholars derive the name from Hindu Koh, "mountains of India", the form used at the Mughal court by Abu'l Fazl.پښتود هغه وضاحت مشهور ژباړه "هندو وژونکی" ورکړه مګر نور پوهان نوم د هندو کوه، "د هند غرونو" څخه اخلي، هغه ب کارول شويه چې د ابوالفضل لخوا د مغل محکمې کې کارول شوې وه.دریتوضیح او ترجمه مشهور "قاتل هندو" را ارائه داد اما دانشمندان دیگر این نام را از هندو کوه، "کوه های هند" گرفته اند، شکل مورد استفاده در دربار مغول توسط ابوالفضل. (برده های هندی که به سمت ترکستان حمل می شدند در سرما مرگبار گذرگاه ها جان خود را از دست دادند) لیست خود بابر از گذرگاه ها نشان می دهد که در زمان او این نام محدود به محدوده بالا در شمال کابل بود؛ آن را گسترش داد تا کل سیستم را تنها در قرن نوزدهم پوشش دهد.[2][3]EnglishBabur's own list of passes shows that in his day the name was restricted to the high range north of Kabul; it spread to cover the whole system only in the nineteenth century.پښتو(هغه هندي غلامان چې د ترکستان په لور وړل کېدل په سړه هوا کې مړه شول) د بابر د پاسونو خپل لیست ښیې چې د هغه په وخت کې نوم د کابل شمالي لوړې لړۍ پورې محدود و؛ دا یوازې په نولسمه پیړۍ کې د ټول سیسټم پوښلو لپاره خپور شو.دری(برده های هندی که به سمت ترکستان حمل می شدند در سرما مرگبار گذرگاه ها جان خود را از دست دادند) لیست خود بابر از گذرگاه ها نشان می دهد که در زمان او این نام محدود به محدوده بالا در شمال کابل بود؛ آن را گسترش داد تا کل سیستم را تنها در قرن نوزدهم پوشش دهد. در یونانی، این دامنه به عنوان "پاراپامیسادی ها" نامیده می شد، در حالی که در سانسکریت، به عنوان "پریا یاتراسا پارواتا" شناخته می شد. همچنین تا قرن هفتم به عنوان "پریاترا پارواتا" شناخته می شد.[12][13]

تقسیم ها و قله ها

از نظر جغرافیایی این دامنه به چهار بخش تقسیم می شود: کوش هندو غربی بین گذرگاه شیبار و گذرگاه خواک که به حدود ۵۱۲۶ متر ارتفاع دارد؛ کوش هندو مرکزی تا ۶۸۴۳ متر ارتفاع دارد؛ کوش هندو شرقی فراتر از گذرگاه دورا، جایی که مرز افغانستان و پاکستان از قله عبور می کند و چندین قله بیش از هفت هزار متر ارتفاع دارد؛ و دامنه خوازی محمد که به سمت بدخشان در بالای ۵۸۰۰ متر ارتفاع دارد.EnglishOrographically the range falls into four parts: the western Hindu Kush between the Shibar Pass and the Khawak Pass, rising to about 5,126 metres; the central Hindu Kush up to 6,843 metres; the eastern Hindu Kush beyond the Dorah Pass, where the Afghan–Pakistani border rides the crest and several peaks exceed seven thousand metres; and the Khvaja Muhammad range reaching north toward Badakhshan above 5,800 metres.پښتوپه جغرافیه کې دا سلسله په څلورو برخو ویشل شوې ده: د شیبار پاس او کواک پاس ترمینځ لویدیز هندو کوش، چې شاوخوا ۵،۱۲۶ متره لوړیږي؛ مرکزي هندو کوش تر ۶،۸۴۳ متره پورې لوړیږي؛ د ډورا پاس هاخوا ختیځ هندو کوش، چیرې چې د افغانستان او پاکستان پوله د غونډۍ څخه تیریږي او څو غونډې له اوو زرو مترو څخه ډیرې دي؛ او د خواجه محمد سلسله د بدخشان په لور شمال ته د ۵،۸۰۰ مترو څخه پورته رسیږي.دریاز نظر جغرافیایی این دامنه به چهار بخش تقسیم می شود: کوش هندو غربی بین گذرگاه شیبار و گذرگاه خواک که به حدود ۵۱۲۶ متر ارتفاع دارد؛ کوش هندو مرکزی تا ۶۸۴۳ متر ارتفاع دارد؛ کوش هندو شرقی فراتر از گذرگاه دورا، جایی که مرز افغانستان و پاکستان از قله عبور می کند و چندین قله بیش از هفت هزار متر ارتفاع دارد؛ و دامنه خوازی محمد که به سمت بدخشان در بالای ۵۸۰۰ متر ارتفاع دارد. برخی تخمین ها ارتفاع کلی کوه ها را در ۴۵۰۰ متر قرار می دهند، اگرچه بخش هایی در نزدیکی کابل به ۶۰۰۰ متر می رسد.[12][14][15] بلندترین قله کل سیستم، تریچ میر (۷۷۰۸ متر)، در خارج از افغانستان در یک دامنه جانبی چیترال پاکستان قرار دارد. بلندترین قله در داخل یا در مرزهای افغانستان نوشیک (۷۴۹۲ متر) در خط دوراند (دومی بلندترین دامنه و غربی ترین کوه هفت هزار متر روی زمین) است.[3][4]

دروازه های تهاجم

از آنجا که حوضه کابل و واحه های قاتاگان در هر دو طرف قرار دارند، گذرگاه های غربی بیشتر تجارت طولانی مدت بین هند و بکتریا/توران را انجام می دادند و جاده بامیان بلخ بقیه را انجام می داد. همچنین از زمان های قدیم به عنوان یک مکان برای تلاش های نظامی مختلف مورد استفاده قرار گرفته است.[16] اکو-منطقه چمن های کوهستانی هندوکش بخشی از دامنه را در شمال افغانستان و شمال غربی پاکستان پوشش می دهد که بیشتر زمین آن بین ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متر ارتفاع واقع شده است.[17] کوه ها همچنین قنواتی بودند که از طریق آن چوپانان استپ عصر برنز وارد شبه قاره هند در هزاره دوم قبل از میلاد شدند، و زبان های هندو-اروپایی و یک امضای ژنتیکی را که اکنون از طریق DNA باستان ردیابی می شود، حمل می کردند.[1][6]EnglishThe mountains were also the conduit through which Bronze Age Steppe pastoralists entered the Indian subcontinent in the second millennium BCE, carrying Indo-European languages and a genetic signature now traced through ancient DNA.پښتوغرونه همدارنګه هغه کانال و چې له لارې یې د برونز دور سټیپ څارونکي په دویمه زریزه کې د هند نیمه وچه ته ننوتل، د هند - اروپا ژبو او جنیټیک لاسلیک یې اوس د پخواني DNA له لارې تعقیب شوی.دریکوه ها همچنین قنواتی بودند که از طریق آن چوپانان استپ عصر برنز وارد شبه قاره هند در هزاره دوم قبل از میلاد شدند، و زبان های هندو-اروپایی و یک امضای ژنتیکی را که اکنون از طریق DNA باستان ردیابی می شود، حمل می کردند. هزاران سال قبل از آن، کشاورزان نئولیتیک که نیولیتک در جنوب آسیا را حمل می کردند، از همین گذرگاه ها عبور کرده بودند و کشاورزی را از فلات ایران به دره ایندوس گسترش داده بودند.[1][7]EnglishThousands of years before that, Neolithic farmers carrying haplogroup L had already crossed these same passes, spreading agriculture from the Iranian plateau into the Indus Valley.پښتوله دې څخه زرګونه کاله مخکې، د نیولیتک بزګرانو د سویلي آسیا کې د نیولیتک نسل لیږدول لا دمخه دا ورته تیریدل، د ایراني پلاټو څخه د هند دره ته د کرنې خپرول.دریهزاران سال قبل از آن، کشاورزان نئولیتیک که نیولیتک در جنوب آسیا را حمل می کردند، از همین گذرگاه ها عبور کرده بودند و کشاورزی را از فلات ایران به دره ایندوس گسترش داده بودند. باستان گذرگاه ها را افسانه ای ساخت: گذرگاه خواک که گفته می شود الکساندر از آن به سمت شمال عبور کرده است، گذرگاه کوشان از آن به سمت جنوب عبور کرده است، کیپچاک که توسط چنگیز خان در اوایل قرن سیزدهم استفاده شده است.EnglishAntiquity made the crossings legendary: the Khawak Pass over which Alexander was said to have passed northward, the Kushan Pass crossed southward, the Khipchak used by Genghis Khan in the early thirteenth century.پښتوپه لرغونو وختونو کې دغه لارې افسانوي شوې وې: د خواک تېرېدنه چې ویل کېږي الکساندر ترې شمال ته تېر شوی و، د کوشان تېرېدنه چې د جنوب په لور تېره شوې وه، د کیپچاک تېرېدنه چې په دیارلسمه پېړۍ کې د چنګیز خان له خوا کارول شوې وه.دریباستان گذرگاه ها را افسانه ای ساخت: گذرگاه خواک که گفته می شود الکساندر از آن به سمت شمال عبور کرده است، گذرگاه کوشان از آن به سمت جنوب عبور کرده است، کیپچاک که توسط چنگیز خان در اوایل قرن سیزدهم استفاده شده است. در زمان حکومت ضعیف، ورودی های گذرگاه تحت کنترول محلی قرار می گرفت و تنها تحت امر عبدالرحمن خان بود که مسیرها برای ترافیک منظم امن شدند.[3][5]EnglishIn times of weak government the pass entrances fell under local control, and it was only under Amir Abdur Rahman Khan that the routes were secured for regular traffic.پښتود کمزوري حکومت په وخت کې د پاس ننوتل د ځایی کنټرول لاندې راغلل، او دا یوازې د امیر عبدالرحمن خان لاندې و چې لارې د منظم ترافیک لپاره خوندي شوې وې.دریدر زمان حکومت ضعیف، ورودی های گذرگاه تحت کنترول محلی قرار می گرفت و تنها تحت امر عبدالرحمن خان بود که مسیرها برای ترافیک منظم امن شدند.

گذرگاه های مدرن

ترافیک ماشینی دیر به این مانع رسید: اولین جاده در بالای کوه ها، از طریق گذرگاه شیبار، تنها در سال ۱۹۳۳ افتتاح شد.[3]EnglishMotor traffic came late to the barrier: the first road over the mountains, across the Shibar Pass, opened only in 1933.پښتود موټرو ترافیک خنډ ته ناوخته راغی: د غرونو په اوږدو کې لومړی سړک، د شیبار پاس په اوږدو کې، یوازې په ۱۹۳۳ کې پرانستل شو.دریترافیک ماشینی دیر به این مانع رسید: اولین جاده در بالای کوه ها، از طریق گذرگاه شیبار، تنها در سال ۱۹۳۳ افتتاح شد. تبدیل در سال ۱۹۶۴ با تونل سالانگ ساخته شده توسط شوروی، ۲.۷ کیلومتر را از طریق قلب دامنه در ۳۳۶۳ متر حفاری کرد، که تقریباً تمام ترانزیت شمال-جنوب را در یک شریان واحد متمرکز کرد (و تونل را به یک جایزه مکرر جنگ های بعدی تبدیل کرد).[2][3]EnglishThe transformation came in 1964 with the Soviet-built Salang Tunnel, drilled 2.7 kilometres through the heart of the range at 3,363 metres, which concentrated nearly all north–south transit onto a single artery (and made the tunnel a repeated prize of the wars that followed).پښتوبدلون په ۱۹۶۴ کې د شوروي جوړ شوي سالنګ تونل سره راغلی، د ۳,۳۶۳، مترو په اوږدو کې د رینج په زړه کې ۲.۷ کیلو متره ډرل شوی، کوم چې نږدې ټول شمال - سویل ټرانزیټ په یو واحد شریان کې متمرکز کړی (او تونل یې د جګړو تکرار جایزه جوړه کړې چې تعقیب یې کړې).دریتبدیل در سال ۱۹۶۴ با تونل سالانگ ساخته شده توسط شوروی، ۲.۷ کیلومتر را از طریق قلب دامنه در ۳۳۶۳ متر حفاری کرد، که تقریباً تمام ترانزیت شمال-جنوب را در یک شریان واحد متمرکز کرد (و تونل را به یک جایزه مکرر جنگ های بعدی تبدیل کرد). تونل سالانگ تقریباً ۳ کیلومتر طول و ۳۹۵۰ متر بالاتر از سطح دریا در وسط دامنه قرار دارد.[18][22] این مسیر برای اتصال ولایت های شمالی افغانستان استفاده می شود.[18] گزارش های اخیر نشان می دهد که تغییرات آب و هوایی یک تهدید رو به رشد برای یخچال های هندوکش است.[19][23][24]

منابع

  1. Hindu Kush — Encyclopaedia Britannica
  2. Hindu Kush — Wikipedia
  3. HINDU KUSH — Encyclopaedia Iranica
  4. Noshaq — Wikipedia
  5. Hindu Kush: Study and exploration — Encyclopaedia Britannica
  6. The formation of human populations in South and Central Asia — Narasimhan et al. (2019), Science
  7. Human Y chromosome haplogroup L1-M22 traces Neolithic expansion in West Asia — Pathak et al. (2024), iScience
  8. Hindu Kush - Mountains, Glaciers, Valleys | Britannica
  9. از رشته کوههای هندوکش چه می دانیم؟ | خبرگزاری شیعیان افغانستان | Afghanistan - Shia News Agency
  10. Afghanistan - Wikipedia
  11. کوه‌های هندوکش افغانستان - دانشنامه ملل
  12. د هندو کش غرونه - Safia Haleem: صفيه حليم
  13. هندوکش - ويکيپېډيا
  14. غرونه او سيندونه - Ketabton
  15. د هندو کش غرونه | واسع ویب
  16. Where are the Hindu Kush Mountains? - WorldAtlas
  17. Hindu Kush alpine meadow - Wikipedia
  18. د سختو واورو له امله پر سالنګ لاره د سفر نه کولو سپارښتنه شوې - BBC News پښتو
  19. گرمایش یخچال‌ها، هیمالایا و هندوکش را تهدید می‌کند - BBC News فارسی
  20. Unlock Trading Success with Triangle Patterns in Technical Analysis
  21. Map of Afghanistan in Asia: Why This Landlocked Border Always Causes Trouble
  22. Driving through the hostile and toxic Salang Tunnel in the Hindu Kush Mountains
  23. Hindu Kush Himalaya glaciers losing ice at double the rate since 2000, new ICIMOD report confirm - ICIMOD
  24. UN Report: Rapid Glacier Loss in Hindu Kush Himalayas Due to Climate Change