انسیکلوپدیا افغانیکاEncyclopædia Afghanica

تاریخ · جغرافیا · مردم · فرهنگ · مکان‌ها · زبان‌هاخط زمانیشجره‌نامه‌هافرهنگکتابخانه

بابر

ظهیرالدین محمد بابر (۱۴ فوریه ۱۴۸۳ تا ۱۴۲۶ دسامبر ۱۵۳۰)، بنیانگذار امپراطوری مغول، اولین و طولانی ترین پادشاه کابل بود: یک شاهزاده تبعید شده از دره فرگانا که در سال ۱۵۰۴ از هندوکش عبور کرد، شهر را تصرف کرد و از آن پایگاه افغان فتح هند را آغاز کرد.EnglishZahir al-Din Muhammad Babur (14 February 1483 – 26 December 1530), founder of the Mughal empire, was first and longest a king of Kabul: an exiled prince from the Fergana Valley who crossed the Hindu Kush in 1504, seized the city, and from that Afghan base launched the conquest of India.پښتوظاهر الدین محمد بابر (۱۴ فبروري ۱۴۸۳ تر ۱۴۲۶ دسمبر ۱۵۳۰)، د مغلو امپراتورۍ کال بنسټ ایښودونکی، د کابل کال لومړی او تر ټولو اوږد پاچا و: د فرغانې د دره یو تبعید شوی شهزاده چې په ۱۵۰۴ کال کې له هندوکش څخه تېر شو، ښار یې ونیو، او له هغه افغاني اډې څخه یې د هند فتح پیل کړ.دریظهیرالدین محمد بابر (۱۴ فوریه ۱۴۸۳ تا ۱۴۲۶ دسامبر ۱۵۳۰)، بنیانگذار امپراطوری مغول، اولین و طولانی ترین پادشاه کابل بود: یک شاهزاده تبعید شده از دره فرگانا که در سال ۱۵۰۴ از هندوکش عبور کرد، شهر را تصرف کرد و از آن پایگاه افغان فتح هند را آغاز کرد. او در کابل در باغچه ای که خود ایجاد کرده بود دفن شده است، و خاطرات صریح او یکی از بزرگ ترین اتوبیوگرافی های هر عصر است.EnglishHe is buried in Kabul, in the garden he laid out himself, and his candid memoir (the Baburnama) remains one of the great autobiographies of any age.پښتوهغه په کابل کې خاورو ته وسپارل شو، په هغه باغ کې چې هغه پخپله جوړ کړی و، او د هغه روښانه یادښتونه د هرې دورې یو له لوی ژوند لیکونو څخه پاتې کیږي.دریاو در کابل در باغچه ای که خود ایجاد کرده بود دفن شده است، و خاطرات صریح او یکی از بزرگ ترین اتوبیوگرافی های هر عصر است. (بابورناما ها) او در باغ های بابر در کابل دفن شده است.[1]EnglishHe is buried in the Gardens of Babur in Kabul.پښتو(د بابرنامې) هغه په کابل کې په بابر باغونه کې خاورو ته وسپارل شو.دری(بابورناما ها) او در باغ های بابر در کابل دفن شده است.

یک تبعید کننده که تسلیم نمی شد

بابر که در آندیجان به دنیا آمد، از طریق پدرش از تیمور و از طریق مادرش از چنگیز خان به ارث رسید، در دوازده سالگی فرگانای کوچک را به ارث برد، دو بار سمرقند را فتح کرد و دو بار آن را از دست داد.EnglishBorn in Andijan, descended from Timur through his father and from Genghis Khan through his mother, Babur inherited tiny Fergana at twelve, took Samarkand twice, and lost it twice (finally to the Uzbek conqueror Shaybani Khan, who swept him out of Central Asia altogether).پښتوپه انډيجان کې زېږېدلی، د خپل پلار له لارې د تیمور او د خپلې مور له لارې د چنګیز خان اولاد دی، بابر په دولس کلنۍ کې د فرغانې کوچنی کور په میراث واخیست، دوه ځله یې سمرقند ونیو، او دوه ځله یې له لاسه ورکړ.دریبابر که در آندیجان به دنیا آمد، از طریق پدرش از تیمور و از طریق مادرش از چنگیز خان به ارث رسید، در دوازده سالگی فرگانای کوچک را به ارث برد، دو بار سمرقند را فتح کرد و دو بار آن را از دست داد. (بالاخره به فاتح ازبک شیبانی خان، که او را کاملاً از آسیای مرکزی بیرون کرد) در سال ۱۵۰۴ او با دو یا سه صد نفر از پیروان خود به عنوان یک پناهنده به کابل که توسط سران ارغون ها در دست بود حمله کرد. بعد از محاصره ای که به سختی ده روز طول کشید، شهر دروازه های خود را باز کرد و بابر یک پادشاهی داشت.[1][2]EnglishBy 1504 he was a refugee with two or three hundred followers when he turned on Kabul, held by the Arghun chiefs; after a siege of barely ten days the city opened its gates, and Babur had a kingdom.پښتو(په پای کې د ازبکستان فاتح شيباني خان ته، چې هغه يې په بشپړه توګه له منځنۍ اسيا څخه وباسي) په ۱۵۰۴ کې هغه د دوه یا درې سوه پیروانو سره کډوال و کله چې هغه د ارغون مشرانو لخوا نیول شوي کابل ته مخه کړه؛ د شاوخوا لسو ورځو محاصرې وروسته ښار خپلې دروازې پرانیستې، او بابر یو سلطنت درلود.دری(بالاخره به فاتح ازبک شیبانی خان، که او را کاملاً از آسیای مرکزی بیرون کرد) در سال ۱۵۰۴ او با دو یا سه صد نفر از پیروان خود به عنوان یک پناهنده به کابل که توسط سران ارغون ها در دست بود حمله کرد. بعد از محاصره ای که به سختی ده روز طول کشید، شهر دروازه های خود را باز کرد و بابر یک پادشاهی داشت.

کابل، ۱۵۰۴ تا ۱۵۲۶

او برای بیست و دو سال از کابل حکومت می کرد و خاطرات او شهر و باغ ها، میوه ها و آب و هوای آن را زنده تر از تقریباً هر جای دیگر در اوایل آسیا مدرن مستند می کند.EnglishHe would rule from Kabul for twenty-two years, and his memoirs make the city and its gardens, fruits, and weather more vividly documented than almost anywhere else in early modern Asia.پښتوهغه به د دوه ویشتو کلونو لپاره له کابل څخه حکومت وکړي، او د هغه یادښتونه ښار او د هغې باغونه، میوې، او هوا د عصري آسیا په لومړیو کې د نږدې هر بل ځای په پرتله خورا روښانه مستند کوي.دریاو برای بیست و دو سال از کابل حکومت می کرد و خاطرات او شهر و باغ ها، میوه ها و آب و هوای آن را زنده تر از تقریباً هر جای دیگر در اوایل آسیا مدرن مستند می کند. درآمد از پادشاهی کوهستانی فقیر هرگز او را راضی نکرد: اولین حمله اش به هند در سال ۱۵۰۵ از طریق خیبر انجام شد.EnglishRevenue from the poor mountain kingdom never satisfied him: his first raid into India came in 1505, through the Khyber.پښتود غرونو له بې وزله سلطنت څخه عواید هیڅکله هغه راضي نه کړل: په هند کې د هغه لومړۍ حمله په ۱۵۰۵ کې د خیبر له لارې راغله.دریدرآمد از پادشاهی کوهستانی فقیر هرگز او را راضی نکرد: اولین حمله اش به هند در سال ۱۵۰۵ از طریق خیبر انجام شد. در غرب او سال ها با ارغون ها و حامیان صفوی آنها در جنگ قندهار شرکت کرد، در حدود ۱۵۲۲ شهر را ایمن کرد و فتحات خود را با تراس کنده شده ای که اکنون به عنوان چیلزین شناخته شده است، جشن گرفت.[1][3]EnglishIn the west he contested Kandahar for years with the Arghuns and their Safavid backers, securing the city around 1522 and commemorating his conquests with the carved inscription terrace now known as Chilzina.پښتوپه لویدیځ کې هغه د ارغون او د دوی د صفویانو ملاتړ کونکو سره د کلونو لپاره کندهار سیالي وکړه، د ۱۵۲۲ شاوخوا ښار خوندي کړ او د هغه د فتحې یادونه یې د چيلزينا په نوم پیژندل شوي کښل شوي ټیرس سره وکړه.دریدر غرب او سال ها با ارغون ها و حامیان صفوی آنها در جنگ قندهار شرکت کرد، در حدود ۱۵۲۲ شهر را ایمن کرد و فتحات خود را با تراس کنده شده ای که اکنون به عنوان چیلزین شناخته شده است، جشن گرفت.

هندستان و امپراطوری

در سال ۱۵۲۶ بابر سلطنت لودی را در پانیپات نابود کرد و امپراطوری را تاسیس کرد که نوه های او آن را گورکانی و تاریخ مغول می نامد.EnglishIn 1526 Babur destroyed the Lodi sultanate at Panipat and founded the empire his grandchildren would call Gurkani and history calls Mughal.پښتوپه ۱۵۲۶ کال کې بابر په پاني پت کې د لودي سلطنت له منځه یووړ او هغه امپراتورۍ یې جوړه کړه چې لوڼې به یې ګورکاني بولي او تاریخ به یې مغل بولي.دریدر سال ۱۵۲۶ بابر سلطنت لودی را در پانیپات نابود کرد و امپراطوری را تاسیس کرد که نوه های او آن را گورکانی و تاریخ مغول می نامد. او در دسامبر ۱۵۳۰ در آگرا درگذشت، اما خواسته های او او را به خانه آورد: بقایای او بین سال های ۱۵۳۹ و ۱۵۴۴ به کابل منتقل شد و در باغ بابور، باغ تراس که در حاشیه شهر ساخته بود، دوباره دفن شد.[1][4]EnglishHe died in Agra in December 1530, but his wishes brought him home: his remains were moved to Kabul between 1539 and 1544 and reburied in Bagh-e Babur, the terraced garden he had made on the city's edge.پښتوهغه په دسمبر ۱۵۳۰ کې په اګرا کې مړ شو، مګر د هغه هیلې هغه کور ته راوړل: د هغه پاتې شوني د ۱۵۳۹ او ۱۵۴۴ ترمینځ کابل ته لیږدول شوي او په باغ - بابور کې بیا ښخ شوي، د ښار په څنډه کې یې جوړ کړی و.دریاو در دسامبر ۱۵۳۰ در آگرا درگذشت، اما خواسته های او او را به خانه آورد: بقایای او بین سال های ۱۵۳۹ و ۱۵۴۴ به کابل منتقل شد و در باغ بابور، باغ تراس که در حاشیه شهر ساخته بود، دوباره دفن شد.

یادداشت نویس و باغبان

بابرناما جنگ ها و قحطی ها را با دقت مساوی ثبت می کند، اما همچنین آبنبات ها، برف ها و خلق ها را نیز ثبت می کند.EnglishBaburnama (written in Chaghatai Turkic, translated into Persian under his grandson Akbar) records wars and famines but also melons, snowfalls, and temperaments with equal precision.پښتوبابرنامې د جګړو او قحطۍ لیکنې هم کوي خو د بادامو، واورې ښویدو، او مزاج په مساوي دقت سره.دریبابرناما جنگ ها و قحطی ها را با دقت مساوی ثبت می کند، اما همچنین آبنبات ها، برف ها و خلق ها را نیز ثبت می کند. (نوشته شده در چغاتای ترکی، تحت فرمان نوه اش اکبر به فارسی ترجمه شده است) بابر، که یک باغبان متعهد بود و به حمل چارباگ رسمی به هند اعتبار داشت، باغ کابل خود را به یک پناهگاه سلطنتی تبدیل کرد: جهانگیر در سال ۱۶۰۷ به آنجا زیارت کرد و زمین را دیواری کرد، شاه جهان در سال ۱۶۳۸ یک پرده سنگ مرمر در اطراف مقبره ایجاد کرد و اورنگ زیب در سال ۱۶۷۵ یک مسجد سنگ مرمر سفید را برای نشان دادن فتح بلخ اضافه کرد.EnglishA devoted garden-builder credited with carrying the formal charbagh to India, Babur made his Kabul garden a dynastic sanctuary: Jahangir pilgrimaged there in 1607 and walled the grounds, Shah Jahan raised a marble screen around the tomb in 1638, and Aurangzeb added a white marble mosque in 1675 to mark his conquest of Balkh.پښتو(په چغاتايي ترکي ژبه ليکل شوی، د هغه د نيکه اکبر په مشرۍ فارسي ته ژباړل شوی) یو وقف شوی باغ جوړونکی چې هند ته د رسمي چارباګ لیږدولو سره اعتبار لري، بابر خپل د کابل باغ د کورنۍ مقدس ځای جوړ کړ: جهانګیر په ۱۶۰۷ کې هلته زیارت وکړ او ساحه یې ودروله، شاه جهان په ۱۶۳۸ کې د مقبرې شاوخوا د مرمر پرده پورته کړه، او اورنګزېب په ۱۶۷۵ کې د سپینې مرمر جومات اضافه کړ ترڅو د بلخ فتح کولو نښه وکړي.دری(نوشته شده در چغاتای ترکی، تحت فرمان نوه اش اکبر به فارسی ترجمه شده است) بابر، که یک باغبان متعهد بود و به حمل چارباگ رسمی به هند اعتبار داشت، باغ کابل خود را به یک پناهگاه سلطنتی تبدیل کرد: جهانگیر در سال ۱۶۰۷ به آنجا زیارت کرد و زمین را دیواری کرد، شاه جهان در سال ۱۶۳۸ یک پرده سنگ مرمر در اطراف مقبره ایجاد کرد و اورنگ زیب در سال ۱۶۷۵ یک مسجد سنگ مرمر سفید را برای نشان دادن فتح بلخ اضافه کرد. بعد از قرن ها به عنوان یک زمین تفریح عمومی و بعداً محل اقامت سلطنتی، این باغ در اوایل قرن بیست و یکم بازسازی شد و سالانه حدود یک میلیون بازدید کننده را به خود جذب می کند.[4][5]EnglishAfter centuries as a public pleasure ground and later royal residence, the garden was restored in the early twenty-first century and draws up to a million visitors a year.پښتود عامه تفریح ځای او وروسته د شاهي استوګنځي په توګه د پیړیو وروسته، باغ د یوویشتمې پیړۍ په پیل کې بحال شو او په کال کې یو ملیون لیدونکي راجلبوي.دریبعد از قرن ها به عنوان یک زمین تفریح عمومی و بعداً محل اقامت سلطنتی، این باغ در اوایل قرن بیست و یکم بازسازی شد و سالانه حدود یک میلیون بازدید کننده را به خود جذب می کند.

منابع

  1. Babur — Wikipedia
  2. Siege of Kabul (1504) — Wikipedia
  3. Chil Zena: A Carved Mountain Gateway and Stair Shelter in Kandahar — Ancient History Sites
  4. Bagh-e Babur — Wikipedia
  5. Ebba Koch, "The Garden of Babur in Kabul: A Dynastic Project of the Mughal Dynasty and Its Survival," International Journal of Islamic Architecture (Intellect, 2023).